Messi zwerft, wandelt, kijkt rond. Juist dat maakt hem (nog steeds) zo goed

4 uren geleden 1

Veel in het voetbal is veranderd sinds Lionel Messi twintig jaar geleden doorbrak bij FC Barcelona. Het spel is intensiever, sneller, fysieker en op tactisch vlak complexer. Maar zijn invloed, ook tijdens dit WK in Noord-Amerika, is nog altijd enorm. Hoewel hij eindeloos is geanalyseerd door coaches, spelers en specialisten heeft hij nog steeds het vermogen om topwedstrijden naar zijn hand te zetten. Om te versnellen, om te verrassen, om duels te laten kantelen – zoals in de achtste finale tegen Egypte met een goal en een assist en in de halve finale tegen Engeland met twee assists.

Zondag staat hij met Argentinië tegen Spanje in New Jersey in de WK-finale, zijn derde na de nederlaag in 2014 tegen Duitsland en de zege in 2022 op Frankrijk. Hij was er al bij in 2006, met zijn WK-debuut tegen het toenmalige Servië en Montenegro – Diego Maradona zag Messi op de tribune in Gelsenkirchen meteen na zijn invalbeurt een assist geven en de 6-0 maken.

Er is in het mannenvoetbal niemand anders bij wie zoveel tijd zit tussen zijn eerste en laatste WK-duel. In aantal WK-finales gaat hij Maradona – één wereldtitel uit twee finales – sowieso voorbij.

Hoe kan het dat Messi op 39-jarige leeftijd nog steeds op topniveau speelt? En dat hij nog zo’n grote impact heeft, met acht goals en vier assists dit toernooi?

Laag zwaartepunt

De Nederlandse trainer René Meulensteen keek de halve finale met vrienden in zijn woonplaats Manchester. „Je denkt tig minuten: er gebeurt niets, en op enig moment herkent hij een situatie en komt hij tot leven.” Hij noemt Messi een „floater”, een ‘zwever’ die aanvoelt hoe hij het beste het team kan helpen. Dat was zichtbaar toen hij tegen Engeland als verkapte rechtsbuiten ging spelen. „Er is echt niemand die hem dat vertelt. Hij denkt: ik kan hier in het midden geen schade aanrichten. En ik hoef zelf die winnende niet te maken, maar ik kan wel zorgen voor die assist.”

Meulensteen zat als assistent op de bank naast Sir Alex Ferguson bij twee finales die Manchester United verloor van Messi’s Barcelona, in 2009 en 2011. „Tiki-taka tot de perfectie”, zegt Meulensteen. „Het is altijd pijnlijk finales te verliezen, maar soms moet je ook erkennen dat je tegenover een uitzonderlijke ploeg staat met uitzonderlijke spelers.”

Er is volgens Meulensteen, techniektrainer, niet een typerende beweging „waarvan je zegt: dat is een ‘Messi-beweging’”. Het is meer een opeenstapeling van handelingen op volle snelheid. „Laatst nog zag ik een docu over hem, dan zie je op 14-jarige leeftijd al dezelfde acties als je later in zijn prime zag. Acties die neerkomen op korte balcontrole, waarbij hij met zijn lage zwaartepunt ontzettend makkelijk kort kan draaien.”

Meulensteen werkte bij United met de jonge Cristiano Ronaldo, toen die als tiener nog graag de trukendoos opende. „Maar hij greep alles aan om een betere speler te worden. Niet drie schaarbewegingen maken en dat de verdedigers tegenover je nog steeds op dezelfde plek staan. Nee, één of anderhalve actie en er voorbij. Hij is ook heel effectief geworden in het afmaken.”

Dat, zegt Meulensteen, is een verschil tussen deze twee giganten van hun tijdperk. „Bij Messi zit dat doelmatige er van nature in. Hij heeft zich vooral ontwikkeld vanuit zijn natuurlijke talent, dat op jonge leeftijd bij Barcelona al de vrije hand kreeg. Terwijl Ronaldo links en recht van alles heeft opgepikt en dat in zijn pakket heeft gestoken.”

Ruimtes bestuderen

Het waren vooral Messi’s dribbels die David Sumpter, hoogleraar toegepaste wiskunde aan de Universiteit van Uppsala in Zweden, fascineerden. Hij had zich al eerder verdiept in de „geometrie van tiki-taka” bij FC Barcelona – waarna hij in samenwerking met de analyse-afdeling van de Catalaanse club de wetenschap achter Messi’s spel probeerde te doorgronden. Na het analyseren van miljoenen balcontacten ontdekten ze dat hij „meer voetbewegingen heeft dan welke andere speler ook”, vertelt Sumpter per telefoon.

Dat hangt samen met de (loop)techniek van Messi. „Als je gaat rennen, zweef je en kun je niet van richting veranderen”, zegt Paco Seirul-lo, hoofd methodologie bij FC Barcelona, in de documentaire Wonder uit 2019, waarin Messi’s spel wordt geanalyseerd. Het verschil tussen Messi en anderen is dat hij „zijn voeten altijd dicht bij de grond” heeft, waardoor hij makkelijker van snelheid en richting kan veranderen– en dus wendbaarder is dan anderen.

Seirul-lo toont in de docu beelden van een goal tegen Real Madrid waarbij Messi drie tussenstapjes maakt voordat hij schiet – waar de verdediger in dezelfde tijdspanne maar één keer de grond raakt. Dat zijn de wetten van de natuurkunde, stelt Seirul-lo.

Hij bestudeert loopbewegingen, ruimtes, tegenstanders, onderlinge afstanden. Zo ontwikkelt hij „een kaart” in zijn hoofd

Toch was het een ander inzicht in zijn studie dat eruit springt voor Sumpter. Op het eerste oog lijkt Messi misschien een „semi-autistische” speler „die veel naar zijn voeten kijkt”, zegt hij. Maar dat is schijn. Hij bestudeert loopbewegingen, ruimtes, tegenstanders, onderlinge afstanden. Zo ontwikkelt hij „een kaart” in zijn hoofd, zoals Pep Guardiola, coach van FC Barcelona tussen 2008 en 2012, het in de docu noemt.

Vervolgens manipuleert én creëert hij ruimtes met zijn loopacties, zegt Sumpter. Vaak door eerst de ene kant op te rennen of te wandelen – zo lokt hij tegenstanders, dwingt ze tot keuzes. Om dan op de positie uit te komen waar hij eigenlijk wil zijn óf medespelers vrij te spelen. Het was te zien bij de 1-1 tegen Engeland: Messi zoekt na zijn korte hoekschop een verdediger op, dreigt een actie te maken, de Engelse middenvelder Elliot Anderson snelt toe voor rugdekking, waardoor Enzo Fernández vrij komt en op aangeven van Messi scoort.

„Ik dacht aanvankelijk dat het om zijn balvaardigheid draaide”, zegt Sumpter. „Maar naarmate ik meer over Messi leerde, ontdekte ik dat het meer te maken heeft met hoe hij contact maakt met zijn teamgenoten en hoe hij het beste uit zijn ploeg haalt.”

Waar Messi in het verleden moeite had met zijn rol en positie in het Argentijnse team – met teleurstellende jaren tot gevolg – speelt de ploeg nu in dienst van hem. „Er is zoveel op hem afgestemd”, zegt Alfred Schreuder, die als assistent-trainer onder Ronald Koeman een jaar met Messi werkte bij FC Barcelona. „Er zijn Argentijnse spelers die met de bal naar hem toe lopen en hem aan zijn voeten laten liggen. Bizar om te zien in het moderne voetbal.” Onder Guardiola was de ploeg via vloeiend combinatiespel ook volledig ingericht op Messi, wat leidde tot een van de meest succesvolle periodes in het topvoetbal.

Belangrijke aanpassing

Een evolutie in het spel van Messi heeft Sumpter niet kunnen ontdekken. Al was zo’n ontwikkeling er wel indirect; toen Guardiola Barcelona verliet en dus Messi niet meer tot zijn beschikking had, moest híj zijn speelwijze opnieuw uitvinden, zegt Sumpter. „Zonder Messi werd het moeilijker om door het midden te spelen. Vervolgens zag je in de teams van Guardiola veel tactische evolutie rond het creëren van ruimtes.”

Schreuder ziet wel een belangrijke aanpassing bij Messi. Omdat hij „minder snel” is in vergelijking met zijn topjaren, gebruikt hij nu „meer zijn lichaam” in duels. „Hij ruikt waar tegenstanders zijn, herkent het gevaar, blokt ze dan af.” Dat was te zien tegen Engeland: op het middenveld werkte hij zich met veel kracht langs drie tegenstanders, onder wie Harry Kane, waarop Messi met een overtreding afgestopt moest worden door Anderson (die geel kreeg). In zijn benen is hij bijzonder sterk, zegt Schreuder.

Hij wandelde altijd al veel: in de Champions League-finale in Berlijn in 2015 leek hij soms een verdwaalde toeschouwer die op het veld beland was via een deurtje in de catacomben. Maar hij is altijd aan het analyseren, zei Celtic-verdediger Jozo Simunovic onlangs tegen sportmedium The Athletic. Die beschreef hoe hij in een duel tegen Barcelona af en toe omkeek naar Messi. Tot zijn schrik keek Messi hem de hele tijd aan, alsof hij hem voortdurend aan het doorgronden was.

Het sparen van zijn lichaam is goed te zien in de afgelegde afstanden op topsnelheid. Het aantal meters dat hij gemiddeld per WK-wedstrijd aflegde op sprintsnelheid (25 km/u) daalde van 205 in 2010 naar nog maar 65 nu, blijkt uit cijfers van databureau Opta. Ook de categorie daar net onder, op hoge snelheid, is gehalveerd.

Als bondscoach van Oranje maakte Louis van Gaal zijn ploeg „als geheel verantwoordelijk” om Messi af te stoppen. „De ruimte altijd klein houden voor Messi en altijd rugdekking geven”, mailt hij op vragen van NRC. Met die strategie lukte het om in de halve finale van het WK 2014 Argentinië op 0-0 te houden. In de kwartfinale van het WK 2022 was Messi onder meer beslissend met een weergaloze assist – beide duels verloor Nederland na strafschoppen.

Van Gaal blijft hangen in ergernis. Volgens hem worden de Argentijnen „nog steeds bevoordeeld”, zoals hij ook na het WK 2022 stelde na enkele discutabele beslissingen. Toch: „De ontwikkeling van Messi, ook nog op deze leeftijd, is nog nooit vertoond: fantastisch.”

Lees het hele artikel