Met een hologram van de verkrachter probeert de politie 16 jaar na dato de dader alsnog op te sporen

Op een plein in winkelcentrum de Kwinkelier in Bilthoven staat een grote witte lijst, een soort doos, met daarin een levensgroot hologram van een smoezelige man in een blauw trainingsjack. Hij beweegt en knippert zelfs met z’n ogen. Het is een 3D-compositietekening van de man die op 4 september 2009, op het fietspad tussen Bilthoven en Bosch en Duin, een dan vijftienjarig meisje van haar fiets trekt en verkracht. „De politie hoopt dat mensen bij het zien van dit 3D-model zich afvragen: zou dit mijn buurman, mijn collega, mijn neef kunnen zijn?”, staat op de flyers die door een team van vijf agenten worden uitgedeeld.

Passanten worden aangesproken. Veel van hen hadden al over de projectie gehoord. „Maar zo’n bewegend beeld is toch anders. Kom maar even dichterbij kijken”, zeggen de agenten. Ze leggen uit dat de verdachte „niet 100 procent” hoeft te lijken. Gezien de vloeibaarheid van herinneringen zullen sommige details misschien niet kloppen – en de dader is intussen zestien jaar ouder. „Probeer dus een beetje out of the box te denken.”

De politie vraagt u dringend, ook bij twijfel, altijd de naam van de mogelijke dader door te geven

Een stap verder denken, noemen ze het in het persbericht en op de flyer. „Was de persoon waaraan u denkt in 2009 zo rond de 30 of 40 jaar?” Had diegene een link met de omgeving van Bilthoven? „De politie vraagt u dringend, ook bij twijfel, altijd de naam van de mogelijke dader door te geven.” In deze zaak, benadrukt politiewoordvoerder Teddy Sonneveldt, is dna-materiaal beschikbaar. „Er zal dus nooit een onschuldig iemand worden veroordeeld op basis van herkenning alleen.”

Maar dan moet iemand de persoon dus eerst herkennen. Een scholier merkt op dat-ie toen nog niet was geboren. „Misschien je ouders wel? Neem de flyer maar mee”, zegt de agent.

De politie had in december in Opsporing Verzocht aangegeven dat de dader zichzelf kon melden via „het nieuwe zelfmeld-formulier”. Als hij dat níét deed, zou een 3D-compositie worden verspreid. Ook schreef het slachtoffer een brief. „Ik was een onbevangen kind, fietste midden op de dag van school naar huis en plotseling werd ik van mijn fiets getrokken en meegenomen”, schrijft ze. „Nu is het tijd dat mij recht wordt gedaan.”

Ze richt zich in die brief ook tot de dader: „Ik roep je op om alsnog je verantwoordelijkheid te nemen en je te melden bij de politie.”

Lees ook

OM eist 12 jaar cel en tbs met dwangverpleging in sextortion-zaak Mark S.

Digitale studio

Er zit maanden werk in deze compositie, vertelt Lieke van der Pas, woordvoerder van de Politie Eenheid Landelijke Expertise en Operaties. „Eerst moet een toestemmingsprocedure worden doorlopen.” Alle andere opties moeten uitgeput zijn, het slachtoffer moet mee willen werken en een eventuele herkenning moet met extra bewijs kunnen worden geverifieerd – zoals in dit geval met dna. „Daarna wordt het model gebouwd.” Het Expertteam Visualisatie en Reconstructie gebruikt een digitale studio, zegt Van der Pas. „Vergelijkbaar met waarmee games worden gebouwd.”

Waarom hebben ze de dader eigenlijk niet ouder gemaakt? „We weten niet hoe iemand oud wordt, we kunnen het wel aan AI vragen, maar dat is een generiek verouderingstooltje. Dan komt het beeld alleen maar verder van de werkelijkheid te liggen.”

Ik vind het zo erg dat je als vrouw dan te horen krijgt: waarom fietste je daar dan ook?

De politie heeft al eerder een hologram ingezet. Eind vorig jaar werd op de Wallen in Amsterdam in een raam een hologram getoond van de in 2009 vermoorde negentienjarige sekswerker Betty Szabó. Er kwamen veel tips binnen, maar de zaak is nog niet opgelost. Ook bij een cold case-zedenzaak in Schiedam werd een hologram ingezet, wat leidde tot de arrestatie van de dader.

‘De herkenning‘, een aflevering van de politiepodcast Tipgevers van afgelopen zondag, gaat over die Schiedamse zaak. Daarin vertelt Iwan (achternaam blijft onvermeld) dat hij een collega herkende. „Er werd een man gezocht die meisjes aangerand had, verkracht, in een kelderbox.” Hij zag de 3D-compositietekening en dacht gelijk aan die collega, maar deed daar eerst niets mee. „Maar de volgende dag kwam die post weer terug. Elke keer ging ik beter kijken. Dat ik details zag en dacht: […] het voelt niet goed […] Ik had het idee dadelijk weet ik dat hij het is en ik doe er niks mee. En komt hij ermee weg.”

Wat als je iemand denkt te herkennen, vraagt de voice-over van de podcast. „Volg je gevoel”, zegt Iwan. „Als je dat stemmetje in je hoofd hebt of je denkt: dat is degene, die herken ik. Doe het.”

‘Overal kunnen fietsen’

In het winkelcentrum in Bilthoven zit Yvette Gumbs (55) met een collega op een bankje. Ze werken in Kringloopwinkel Emmaus en hebben zojuist het hologram bekeken. „Ik vind het zo erg dat je als vrouw dan te horen krijgt: waarom fietste je daar dan ook? Wat een onzin. We moeten overal kunnen fietsen”, zegt Gumbs. Ze heeft aan een theaterstuk gewerkt over misbruik en femicide en sprak daarvoor veel vrouwen die iets hebben meegemaakt. „Vaak voelen ze zich niet serieus genomen. Dit is een goed signaal aan ze. Er wordt wél iets gedaan.”

Ook het slachtoffer schrijft dat in haar brief. Ze wil opheldering voor zichzelf, maar ook voor „ons, als vrouwen in Nederland. Je blijft van ons af. Hoe dan ook. Wat dan ook. Waar dan ook”.