Minderheidskabinet houdt vast aan omstreden eigen bijdrage jeugdzorg

1 dag geleden 2

Het aankomende minderheidskabinet wil het plan voor een eigen bijdrage in de jeugdzorg doorzetten. Ook een bezuiniging van een half miljard euro voor dit jaar blijft in de boeken staan. Dat bleek deze maandag in de Tweede Kamer tijdens het jaarlijkse begrotingsdebat over de jeugdzorg. In het vrijdag gepresenteerde coalitieakkoord Aan de slag is over beide omstreden maatregelen niets terug te vinden. Maar in het debat bleek dat het minderheidskabinet beide wil laten doorgaan.

Op dit moment maakt een op de zeven kinderen gebruik van jeugdzorg – dat aantal stijgt al jaren. Ook de kosten lopen elk jaar op. Tijdens het kabinet-Rutte IV werden daarom maatregelen afgesproken, in de Hervormingsagenda Jeugd, om de jeugdzorg in te perken en de kosten te beteugelen. Het gaat bijvoorbeeld om gemeenten verplichten samen zorg in te kopen, minder kinderen uit huis plaatsen en beter afbakenen wie recht heeft op jeugdzorg.

Pleidooi voor uitstel

Echt soepel gaat dat niet. De onafhankelijke commissie-Van Ark concludeerde een jaar geleden dat de invoering van sommige maatregelen vertraging opliep of dat die juist al eerder werden ingesteld, zodat ze nu geen geld meer opleveren. Ook is van veel maatregelen vanwege gebrek aan data onduidelijk of ze al in gang werden gezet, wat ze kosten en wat ze precies opleveren. De Wet reikwijdte, die moet bepalen wat wel en wat niet onder jeugdzorg valt, is uitgesteld tot eind 2026.

Van Ark adviseerde daarom: breng eerst de data en informatie op orde en beslis daarna of en hoeveel kan worden bezuinigd. Het advies werd door alle politieke partijen omarmd, ook door het kabinet. Maar opgevolgd werd het niet. Weliswaar besloot het kabinet-Schoof vorig jaar bij de Voorjaarsnota de bezuiniging voor 2026 te halveren, maar de andere helft (een half miljard euro) bleef staan. Die bezuinigingen lopen de jaren daarna op tot 1,8 miljard euro en dat wordt structureel vanaf 2028.

Ook de eigen bijdrage werd door het kabinet-Schoof weer voorgesteld als onderdeel van de bezuinigingen. Dat idee keert geregeld terug in de politieke discussie, maar wordt ook elke keer afgeschoten. Tekenend was begin 2024, toen toenmalig staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie) in een Kamerbrief schreef over de mogelijkheid van een eigen bijdrage (van maximaal 1.500 euro per huishouden), die ongeveer 260 miljoen euro zou moeten opleveren. Direct daarna noemde hij het eigen voorstel in diverse media „draconisch” en „onverantwoord. Ik zou zeggen: doe het niet. Het raakt de meest kwetsbare kinderen”.

Omstreden plannen gaan door

Oppositiepartijen hadden verwacht dat het nieuwe kabinet beide maatregelen zou schrappen. Ze vinden de volgorde – alvast beginnen met bezuinigen, daarna pas hervormen – onlogisch. Kamerlid Sarah Dobbe (SP) sprak, evenals de commissie-Van Ark eerder, over „een zwaard van Damocles. De rekening komt uiteindelijk bij de kinderen, gezinnen en jeugdzorgmedewerkers terecht”.

Maar schrappen is het minderheidskabinet niet van plan, al zaten de Kamerleden van D66 en CDA wel in hun maag met het eigen-bijdrage-plan. Ze bleven vaag over waarom die nog steeds in de plannen voorkomt. Kamerlid Sarath Hamstra (CDA) zei er „niet blij” mee te zijn, maar voegde toe dat „wel zo te laten staan. Als de hervormingen niet genoeg opleveren, moeten we er niet elke keer geld bij doen. [Dan] voer je over acht jaar nog steeds ditzelfde debat”. Kamerlid Marijke Synhaeve (D66) zei dat ze „in haar hart niet blij” werd van de eigen bijdrage, „maar het is wel nodig.” Ze vond de bezuiniging van een half miljard voor dit jaar wel „verantwoord”.

De enige die echt positief leek over beide maatregelen, was demissionair staatssecretaris Judith Tielen (VVD)

Overigens lijkt een eigen bijdrage in de jeugdzorg lastig door de Eerste Kamer te krijgen. GroenLinks-PvdA, de grootste fractie in de senaat, is daar fel op tegen.

De enige die echt positief leek over beide maatregelen, was demissionair staatssecretaris Judith Tielen (Zorg, VVD): „We gaan dat niet veranderen.” Ze zei dat er nog steeds elk jaar meer geld naar jeugdzorg gaat, en dat dit anders moet. De bezuinigingen „helpen om de hervorming van de jeugdzorg echt voor elkaar te krijgen”.