Minste stikstofreductie door grootste agrarisch uitstoters: ‘Rundveehouders blijken moeilijk in beweging te krijgen’

2 uren geleden 1

Nederlandse veehouders hebben de afgelopen zes jaar 18 procent minder stikstof uit hun stallen geproduceerd, maar de grootste uitstoters, de rundveehouders, dragen aan deze reductie het minst bij. Daardoor is veel minder natuurwinst geboekt dan mogelijk was geweest. Dat blijkt uit een onderzoek dat dinsdag is gepubliceerd door de Algemene Rekenkamer.

In de jaren 2019-2025 was er 4,2 miljard euro beschikbaar voor het beëindigen van veebedrijven en daarvan is 38 procent niet benut. Zonder deze „structurele onderbesteding” had „meer bereikt kunnen worden”, aldus de Rekenkamer. Dat 1,6 miljard euro op de plank is blijven liggen, komt onder meer doordat veel rundveehouders niet willen stoppen. „Het blijkt moeilijk de rundveehouders in beweging te krijgen”, zegt Barbara Joziasse, lid van het college van de Rekenkamer.

Onze boodschap aan het kabinet is: reken je niet rijk.

Slechts 2 procent van de rundveehouders heeft de afgelopen jaren meegedaan aan een van de stoppersregelingen, tegenover 5 procent van de kippenhouders en 8 procent van de varkenshouders. En dat terwijl rundveebedrijven verantwoordelijk zijn voor 57 procent van de landelijke stikstofemissies, en voor 69 procent van de emissies binnen een kilometer van de Natura 2000-gebieden. Juist deze kwetsbare natuurgebieden wil het kabinet, dat vrijdag met uitgewerkte plannen komt, beter beschermen. Joziasse: „Onze boodschap aan het kabinet is dan ook: reken je niet rijk. Voor maximaal resultaat van dergelijke regelingen is deelname door rundveehouders heel belangrijk.”

Dat rundveehouders minder snel stoppen dan kippenhouders of varkenshouders, heeft volgens de Algemene Rekenkamer meerdere oorzaken. „Zij identificeren zich met hun bedrijf, hun land, hun dieren en de levensstijl die erbij hoort”, schrijven de onderzoekers. Joziasse: „De familie zit vaak al lang in het bedrijf. En iedereen is verschillend, maar het lijkt erop dat kippen- en varkensboeren, mede door de manier van produceren, zakelijker kijken naar de aangeboden regelingen om te stoppen.”

Aan meerdere knoppen draaien

Het kabinet streeft ernaar dat in 2035 van alle 162 Natura 2000-gebieden in 74 procent de zogenoemde kritische depositiewaarde niet wordt overschreden. Die waarde slaat op de hoeveelheid stikstof die een natuurgebied kan verdragen zonder te verslechteren. Die ambitie lijkt niet te worden gehaald, naar verwachting zal dat slechts 33 tot 39 procent zijn. Nauwelijks haalbaar lijkt ook het streven van het kabinet om in het gehele land de emissie van ammoniak in 2035 met 42 tot 46 procent te hebben teruggebracht vergeleken met 2019. Stikstof uit de landbouw komt voornamelijk uit mest in de vorm van ammoniak.

Het instellen van zones rondom natuurgebieden levert slechts ‘een beperkte bijdrage’ aan het behalen van de stikstofemissiedoelen

Om de kwetsbare natuurgebieden te beschermen en Nederland daarmee te bevrijden uit de stikstofcrisis, wil het kabinet onder meer zones instellen rondom natuurgebieden. „Dat is op zichzelf verstandig”, zegt Barbara Joziasse. „Hoe dichter een veehouder bij zo’n natuurgebied zit, hoe meer stikstofneerslag in dat gebied.” Toch levert het instellen van zones rondom natuurgebieden slechts „een beperkte bijdrage” aan het behalen van de stikstofemissiedoelen, ook weer door het gebrek aan stoppers onder rundveehouders. Stel dat alle veehouders binnen vijfhonderd meter van een natuurgebied zouden stoppen, dat wil zeggen 8 procent van alle veehouders in Nederland, dan zou dat leiden tot slechts 5 procent emissiereductie. Joziasse: „Er is in de rest van Nederland ook nog veel stikstofuitstoot. Het kabinet zal aan meerdere knoppen moeten draaien.”

In het onderzoek ‘Focus op stikstof van veehouderijen’ heeft de Algemene Rekenkamer de ammoniakuitstoot uit de stallen van veehouders onderzocht – dat is ongeveer de helft van de stikstofemissies van veehouderijen. De andere helft komt onder meer van het uitrijden van mest over landbouwgrond. Naar verwachting zal de komende jaren nog een forse stikstofreductie volgen als een einde komt aan de uitzondering voor Nederland binnen de Europese Unie om meer mest te mogen uitrijden.

Veehouders veroorzaken iets minder dan de helft van de totale stikstofuitstoot, de rest komt voornamelijk van industrie en verkeer. De stikstofemissies van verkeer en industrie zijn sinds 1990 harder gedaald dan die van de landbouw. De schade van te veel stikstof aan natuur, milieu en volksgezondheid is eerder, door andere instituten, berekend op 12 tot 15 miljard euro per jaar.