Nederland maakt zelf geen diesel, dus is het nu veel duurder. Het kabinet ‘monitort’

2 uren geleden 1

De oorlog in het Midden-Oosten zorgt voor chaos op de internationale oliemarkt, en dat is te merken bij het tankstation. Sinds 28 februari, het begin van de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran, steeg de prijs van diesel met 21 procent. Dinsdag bereikte de literprijs zelfs 2,52 euro, meldt consumentencollectief UnitedConsumers: een record.

Ook de prijs van benzine ging omhoog, maar wel een stuk minder hard: een liter benzine kostte dinsdag 2,45 euro; 7 procent meer dan vóór de aanvallen op Iran. De gemiddelde adviesprijs van benzine is daarmee minder hoog dan die van diesel, terwijl dit door de lagere accijnzen op diesel doorgaans andersom is.

Dat de dieselprijs harder is gestegen dan die van benzine, komt doordat we het nauwelijks zelf produceren, zegt Derk Foolen, brandstofexpert van UnitedConsumers. Zowel diesel als benzine wordt gemaakt van ruwe aardolie. Nederland telt weliswaar vijf grote olieraffinaderijen, maar die maken voornamelijk benzine.

Foolen: „Diesel wordt geïmporteerd. Tot 2023 vulden we de voorraden aan met diesel uit Rusland, maar vanwege de sancties doen we daar geen zaken meer mee.” Europa haalt zijn diesel nu voor een belangrijk deel uit de Verenigde Staten en het Midden-Oosten, blijkt uit cijfers van Eurostat.

Maar nu valt Iran de olie-industrie aan in landen als Saoedi-Arabië en Qatar, en blokkeert het de Straat van Hormuz. Een groot deel van de olie en gas die per schip uit het Midden-Oosten naar Europa vaart, moet door die smalle zeestraat. Foolen: „Zodra handelsroutes als de Straat van Hormuz wegvallen, schieten de importprijs van diesel omhoog.” Tankstations willen volgens hem geen risico lopen met hun voorraad, en kopen dus ook diesel in wanneer die duur is.

Overigens hebben de Nederlandse raffinaderijen ook voor de productie van benzine ruwe olie nodig, en is ook de prijs van een vat ruwe olie de laatste dagen sterk gestegen. Maar omdat ruwe olie een grondstof is, en geen eindproduct, is het verschil daar minder te merken.

Onrust bij transportbedrijven

De hoge prijzen aan de pomp zorgen voor onrust bij Nederlandse transportbedrijven. Die sector, die bijvoorbeeld essentieel is voor de bevoorrading van supermarkten, rijdt nog grotendeels op diesel, zegt Foolen. Branchevereniging Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) waarschuwde dinsdag in een verklaring dat veel transportbedrijven de gestegen brandstofkosten niet kunnen doorberekenen aan hun eigen klanten, omdat ze bijvoorbeeld gebonden zijn aan maximumtarieven die niet meebewegen met de brandstofprijs.

KNV-voorzitter Fred Teeven roept het kabinet op om „waakzaam” te blijven waar het gaat om de toename van de brandstofprijzen. Teeven: „We willen voorkomen dat bedrijven die bijvoorbeeld kwetsbare mensen vervoeren straks niet meer kunnen rijden of zelfs omvallen door de sterk stijgende kosten”.

Een manier waarop het kabinet-Jetten de stijging van de brandstofprijzen zou kunnen dempen, is door de accijnzen te verlagen, zegt UnitedConsumers-brandstofexpert Foolen. De accijns op benzine bedraagt nu ruim 84 cent per liter; op diesel is het ruim 55 cent. Het kabinet zou de accijnzen kunnen verlagen, zoals het ook tijdens de energiecrisis van 2022 deed – een maatregel die Den Haag uiteindelijk tot 1 januari van dit jaar in stand hield.

Tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer zei staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg (D66) dinsdagmiddag dat het kabinet de brandstofprijzen „monitort”, maar nog geen besluit heeft genomen over een eventuele verlaging van de accijnzen. Welke actie het kabinet onderneemt, hangt volgens Eerenberg onder meer af van de vraag of de hoge prijzen tijdelijk zijn, of dat het gaat om een „structurele prijsverhoging”.

Het kabinet is evenwel „niet blind voor de mogelijke gevolgen” van de hoge brandstofprijzen, aldus de staatssecretaris. Volgens Eerenberg zal het kabinet „rond het weekend” in een brief aan de Tweede Kamer toelichten welke maatregelen het overweegt als de hoge prijzen aanhouden.