Nieuw onderzoek heropent discussie over effect bindend studieadvies: goede stok achter de deur of alleen ‘hoofdpijn en stress’?

1 uur geleden 2

De druk staat erop voor eerstejaars scheikundestudent Olivier Bretler (19). Het collegejaar is halverwege, maar Bretler heeft tot dusver twee eerdere vakken niet weten te halen. Hij loopt daarmee vijftien studiepunten mis, wat betekent dat hij de rest van zijn aankomende tentamens móét halen. Anders slaagt hij er niet in een positief bindend studieadvies (bsa) te behalen, wat neerkomt op 45 van de 60 benodigde studiepunten.

En anders? „All or nothing”, volgens Bretler: of hij gaat door naar het tweede jaar van zijn studie, of hij moet verplicht stoppen. Hoewel hij zijn situatie „niet heel relaxed vindt”, heeft hij er wel vertrouwen in. Hij vindt het zelfs „goed” dat er een „grens” is in de vorm van het bsa. Want, zo zegt hij, „je moet wel de basiskennis hebben om door te gaan met de studie”.

Op de Uithof, de universiteitscampus van de Universiteit Utrecht, is druk nooit ver weg als studenten het maandagmorgen hebben over het bsa. Eerstejaars student psychologie Sophie van Halteren (19) had aan het begin van haar studie het gevoel te moeten presteren om niet van de studie „gekickt” te worden. Nu gaat het beter, ze heeft tot nu toe al haar studiepunten gehaald. Ook bij tweedejaars rechtenstudente Farah el Khouakhi (22) zorgde het bsa voor „elke keer stress”, ook al haalde ze wel alle vakken in een keer. En toen wiskundestudente Lelie van Haagen (19) haar bsa eenmaal binnen had, viel er toch wel „een last” van haar schouders.

Grootste onderzoek tot dusver

Over het bsa is al jaren discussie. Voorstanders stellen dat het halen van een verplicht aantal punten studenten zou stimuleren harder te werken. Ook zouden studenten die niet geschikt zijn voor de opleiding overstappen naar een beter passende studie. Dat zou leiden tot meer afstudeerders en een kortere studieduur. Tegenstanders vinden daarentegen dat het bsa de druk op studenten zo verhoogt dat hun mentaal welzijn eronder lijdt. Universiteiten zouden studenten beter goed kunnen begeleiden, vinden zij.

De cijfers laten zien dat studenten in die ‘alternatieve’ opleidingen niet beter presteren: de totale kans op een universitair diploma daalt juist een beetje

Econoom Sander de Vries viel het op dat er ondanks jarenlange discussie nauwelijks grootschalig onderzoek was gedaan naar de werkelijke effecten van het bsa. Daarom zocht hij het zelf uit, met het meest grootschalige onderzoek tot dusver naar dit onderwerp. Hij analyseerde CBS-data over ruim 712.000 universitaire studenten tussen 1994 en 2014, toen steeds meer opleidingen het bsa invoerden. Zo kon hij studies die geen bsa hadden en studies die dat wel hadden vergelijken en zien of het bsa het veronderstelde effect had. Zijn onderzoek, dat maandag in economenblad ESB werd gepubliceerd, wijst uit dat het bsa niet heeft geleid tot meer afgestudeerden. Sterker nog: de kans dat een student uiteindelijk een universitair diploma haalt, daalde door de invoering van het bsa licht. „Het bsa is jarenlang verdedigd met het idee dat het studiesucces bevordert, maar de data laten zien dat dat niet klopt”, zegt hij.

Door het bsa vielen er in het eerste jaar meer studenten uit, en dat waren niet alleen studenten die later toch zouden zijn uitgevallen. „Van die extra uitvallers zou ongeveer de helft de opleiding zonder bsa wél hebben afgemaakt”, zegt hij. Het idee dat de studenten die uitvallen door het bsa doorstromen naar een beter passende opleiding, klopte ook niet. De Vries: „De cijfers laten zien dat studenten in die ‘alternatieve’ opleidingen niet beter presteren: de totale kans op een universitair diploma daalt juist een beetje.” Het bsa helpt al evenmin om langstuderen te voorkomen, zag hij in de data.

Hoofdpijn en stress

Studentenorganisaties beschouwen het onderzoek als een bevestiging van hun gelijk. „Wij zeggen al langer dat het bsa niet helpt om meer studenten aan een diploma te helpen”, zegt Sam de Jong, bestuurslid van het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO). „Bovendien legt het bsa onnodig druk op het welzijn van studenten.” De organisaties roepen het kabinet op het bsa zo snel mogelijk af te schaffen. Zij wijzen erop dat het kabinet-Jetten in het coalitieakkoord heeft aangekondigd te willen investeren in het mentaal welzijn van studenten. „Als het kabinet daar echt iets aan wil doen, schaf dan gewoon het bsa af”, zegt Maaike Krom, voorzitter van de Landelijke studentenvakbond (LSVb). „Het is nu duidelijk dat het niemand wat oplevert, behalve hoofdpijn en stress.”

Wij zeggen al langer dat het bsa niet helpt om meer studenten aan een diploma te helpen

Universiteiten van Nederland (UNL), de koepelorganisatie van universiteiten, reageert terughoudend. „Instellingen evalueren het bsa en het beleid daaromheen regelmatig. We zullen de uitkomsten van dit onderzoek goed bestuderen en meenemen”, aldus een woordvoerder. Vooralsnog ziet UNL het bsa nog steeds als nuttig instrument. „Ons doel is om ervoor te zorgen dat studenten een opleiding volgen die goed bij ze past. In de coronajaren – toen er niet altijd een bsa was – hebben we gezien dat studenten die met minder studiepunten alsnog doorstudeerden, vaak later uitvielen.”

Op de Uithof klinkt maandagmorgen vooral veel begrip van bsa-ervaringsdeskundigen. Zo vindt psychologiestudent Sam Groothedde (18) „de lat niet heel hoog” liggen, denkt psychologiestudente Joëlle Daniël (20) er „niet eens over na” en vindt scheikundestudent Wouter Timmermans (19) het vanuit leerperspectief juist goed dat „studenten het lastig hebben”. Ook wiskundestudente Ilse van der Ven (19) wil het bsa ondanks de stress „toch wel houden”. „Het leert je om de studie prioriteit te geven.” Maar, geeft ze toe, een iets lagere puntennorm, dat had voor de stress wel geholpen.