Ook leerlingen die lezen moeilijk vinden, houden van verhalen. ‘Is het vla of la-va? Goed zo, weer wat geleerd’

3 uren geleden 2

Milannio (9) slaakt een kreet: „Kijk jongens!” Hij heeft de boef gevonden die in het boek Alfabet van Charlotte Dematons alle letters steelt. Op een zoekplaat heeft de boef met zijn streepjespak zich verstopt tussen voorwerpen en dieren die beginnen met de letter D. „Draak”, wijst Milannio aan. „Zie je nog meer woorden met de D?”, vraagt ‘leesmediaconsulent’ Barthe van Horik. Ze zitten in de bibliotheek van de Dr. A. van Voorthuysenschool, een school voor speciaal onderwijs in de Rotterdamse wijk Charlois. Safa (9), die naast hem zit, steekt haar vinger op, ze wil helpen. „Dinosaurus”, zegt ze. Maar Milannio is alweer een bladzijde verder. „E”, zegt hij. Hij heeft de boef meteen gevonden. „Daar!” wijst hij. „Stouterd!”

De Van Voorthuysenschool geeft les aan kinderen die zeer moeilijk leren. Ze hebben een verstandelijke beperking en/of autisme. Van Horik, die werkt bij Bibliotheek Rotterdam, komt regelmatig op school om leerlingen enthousiast te maken voor lezen. Die samenwerking tussen scholen en bibliotheken, de Bibliotheek op School, is een landelijke aanpak die wordt ondersteund door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Tussen de boeken in de schoolbibliotheek liggen knuffels die horen bij de boeken. Milannio zwaait met een gehaakte boef in een streepjespak. Safa wil hem ook vasthouden. Ze trekken ieder aan een kant. „Au au”, roept Safa. „Wel voorzichtig hè?”, zegt Van Horik. „Word jij nu boos op mij?”, vraagt Milannio. „Nee hoor, ik word niet zo snel boos.”

Veel boeken voor beginnende lezers zijn gericht op kinderen van zes jaar. Maar als je acht of negen bent, vind je daar niks aan

Van Horik heeft zes scholen voor speciaal onderwijs in Rotterdam onder haar hoede. Ze helpt onder meer om hun bibliotheek actueel en gevarieerd te houden. Wijzend naar een aantal lege planken: „Vorig jaar hebben we een heleboel boeken weggedaan die verouderd waren.” Nu helpt ze de collectie weer aan te vullen.

Er staan vooral prentenboeken en boekjes voor beginnende lezers. „Dat komt doordat onze leerlingen pas op latere leeftijd leren lezen”, legt onderwijsassistent Kirsten van der Hoek uit, die leescoördinator van de school is. „Wat lastig is: veel boeken voor beginnende lezers zijn gericht op kinderen van zes jaar. Maar stel je voor dat je acht of negen bent, dan vind je daar niks aan. Het is heel fijn dat de bibliotheek ons kan ondersteunen bij het zoeken van boeken die wel aansluiten bij hun belevingswereld.”

De Bibliotheek op School levert vier keer per jaar in elke klas een kist met boeken af. „De niveauverschillen tussen de kinderen zijn groot, ook binnen klassen”, zegt Van Horik. „Daar houd ik rekening mee.”

Heel geschikt voor deze doelgroep zijn boeken die speciaal geschreven zijn voor kinderen met leesproblemen, of kinderen die niet zo van lezen houden. Van Horik: „Die hebben: niet te veel tekst op één pagina, grote letters en veel plaatjes.” Kinderen met een stoornis in het autismespectrum lezen graag informatieve boeken, weet ze. „Er zijn ook informatieve boeken die in verhaalvorm zijn geschreven. Die zijn grappig of spannend, maar de feiten die erin staan kloppen.”

Lava lijkt op vla

De deur van de schoolbibliotheek gaat open. Een meisje uit groep 8 komt een boek terugbrengen dat ze die ochtend heeft geleend. Het gaat over vulkanen. „Nu al uit?”, vraagt Van Horik. „En kun je er wat over vertellen? Wat zit er in de vulkaan?” Het meisje denkt na. „Vla?”, oppert ze. „Het lijkt op vla”, zegt Van Horik. Ze slaat het boekje open en wijst op de bladzijde. „Kijk, hier staat het.” „La-va”, leest het meisje. „Goed zo, weer wat geleerd.”

De kinderen zitten in kleinere klassen dan op een reguliere basisschool: acht tot maximaal dertien leerlingen. Ze hebben behoefte aan een voorspelbare omgeving en veel structuur. Ook heeft elke klas een onderwijsassistent. Het lerarenteam probeert de kinderen positieve ervaringen mee te geven. Het doel is dat ze zich uiteindelijk zo zelfstandig mogelijk kunnen redden. Daarom is het van belang dat ze, als dat binnen hun mogelijkheden ligt, ook leren lezen.

Ook dan kun je hun woordenschat vergroten, door samen over prentenboeken te praten

Onderwijsassistent Sonja Trommel laat zien hoe dat gaat. In de gang bij haar lokaal legt ze geplastificeerde A4’tjes neer met op elk vel een letter: K-A-M. Ze gaat bij de K staan en klapt in haar handen. „K”, zegt ze. Dan springt ze naar de A en klapt weer in haar handen. „A”, zegt ze. Hetzelfde doet ze met de M. Dan brengt ze haar handen boven haar hoofd bij elkaar en zegt „kam”. De leerlingen moeten dit nadoen. Zo leren ze dat je van losse letters woorden kunt bouwen.

‘Hakken en plakken’, een methode om kinderen te leren hoe ze van losse letters.

Foto’s Sebiha Oztas

Sommige leerlingen leren niet lezen. „Ook dan kun je hun woordenschat vergroten, door samen over prentenboeken te praten”, zegt Van Horik. „Het is van belang dat ze leren zich zo goed mogelijk uit te drukken.”

Ze voert ook ‘leesgesprekken’ met kinderen, waarbij ze de tafel in de schoolbibliotheek vol legt met boeken. Maak maar twee stapels, zegt ze, met ‘leuk’ en met ‘niet leuk’. „Zo kom ik erachter of ze al een beetje zelf kunnen lezen en wat voor interesses ze hebben.” Toen Safa een stapel maakte, legde ze alles bij ‘leuk’. Maar Van Horik ziet bij leerlingen ook vaak frustratie rondom lezen, omdat ze het zelf niet goed kunnen. „Wat ik dan doe is lekker voorlezen. Ik probeer vooral hun plezier weer een beetje aan te wakkeren.” Ze heeft nog nooit meegemaakt dat een kind helemaal niets met boeken te maken wilde hebben. „Alle kinderen houden van verhalen.”