Nieuwe apensoort ontdekt die zelfs lokale bewoners nauwelijks kenden

Onderzoekers hebben een zeldzame apensoort ontdekt die hoog in het bladerdek leeft.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Een internationaal team van wetenschappers heeft in Congo een nieuwe apensoort beschreven: de likweli. Het dier kreeg de wetenschappelijke naam Colobus congoensis. De kleine, zwarte aap leeft hoog in het dichte bladerdak van het Nationaal park Lomami. Daardoor is hij moeilijk te zien en te fotograferen.

De ontdekking is bijzonder: in de afgelopen 75 jaar zijn slechts vijf nieuwe Afrikaanse apensoorten ontdekt. Likweli hoort nu bij dat kleine rijtje. De beschrijving van de soort verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One.

Zwarte vacht

De aap valt vooral op door zijn uiterlijk: de likweli heeft een zwarte vacht en lange zwarte haren rondom het gezicht. Rond de mond en neus zitten lichte, crèmekleurige vlekken. Ook onder de staart zijn witte vlekken te zien. Die kenmerken helpen om de soort te onderscheiden van andere franjeapen.

“Pas na tien jaar hadden we genoeg duidelijke waarnemingen en overtuigende foto’s om officieel een onderzoeksverslag op te kunnen stellen,” zegt onderzoeker Terese Hart. “Toen konden we zeggen dat hier nog een nieuwe aap leefde. Deze primaat is niet alleen nieuw, maar ook zeer zeldzaam en beperkt zich tot een klein gebied.”

Het onderzoek liep officieel van 2018 tot aan 2022 in en rondom het Nationaal park Lomami. In die periode legden de wetenschappers 114 waarnemingen vast. Het onderzochte gebied was ongeveer 1.700 vierkante kilometer groot. De apen werden meestal gezien in kleine groepen van ongeveer zes dieren.

Nog niet eerder gezien

Om zeker te weten dat het om een aparte soort ging bekeken de wetenschappers verschillende soorten bewijs. Ze onderzochten het uiterlijk, de schedel en de tanden van de likweli. Ook bestudeerden ze het DNA en luisterden ze naar de roep van de dieren. Julia Arenson van Yale University zegt: “Al die gegevens wezen in dezelfde richting: de likweli is een franjeaapsoort die we nog niet eerder gezien hebben. Het ontdekken van een nieuwe apensoort is uitzonderlijk zeldzaam.”

Een deel van het onderzoek was mogelijk dankzij de lichamen van drie dode Likweli’s die in april 2021 door Congolese natuurbeschermers in beslag genomen werden. Het ging om twee volwassen vrouwtjes en één volwassen mannetje die in de handen van jagers terecht gekomen waren. Met toestemming van het Congolese Instituut voor Natuurbescherming konden de onderzoekers de dieren bestuderen. De huiden en skeletten van deze dieren zijn nu te vinden in het Yale Peabody Museum.

Duidelijke verschillen

Volgens de onderzoekers lijkt de likweli het meest op de zwarte franjeaap (Colobus satanas). Dat is de enige andere franjeaapsoort met een bijna volledig zwarte vacht. Toch zijn er duidelijke verschillen: de likweli is kleiner en heeft opvallende lichte vlekken in het gezicht en onder de staart. Ook de vorm van de tanden en schedel wijkt af.

Leestip: Chimpansees lijken hun slaapnest af te stemmen op het weer van de komende nacht

Ook de verschillende roep van de nieuwe soort leverde extra bewijs op. De onderzoekers vergeleken de geluiden van de likweli met die van andere franjeaapsoorten. De roep lijkt op sommige momenten  op die van de zwarte franjeaap, maar verschilt onder meer in de volgorde en frequentie van de geluiden. Bovendien leven de twee soorten ver uit elkaar: hun leefgebieden liggen minstens 1.200 kilometer van elkaar verwijderd. Daarnaast laat ook het DNA liet een duidelijk verschil zien. Volgens de onderzoekers delen de likweli en de zwarte franjeaap een gezamenlijke voorouder die ongeveer 4,7 tot 5,8 miljoen jaar voor het laatst voorkwam.

Erg zeldzaam

De wetenschappers spraken voor het onderzoek ook met de bewoners van 52 verschillende dorpen die in en rond het leefgebied van de likweli lagen. Slechts in acht dorpen herkenden mensen de aap en konden zij hem goed beschrijven. Dat is opvallend, omdat lokale bewoners vaak veel weten over de planten en dieren in hun omgeving. Volgens het team laat dat zien dat de likweli niet alleen erg zeldzaam is, maar ook nog eens erg verborgen leeft.

“Deze ontdekking was nooit mogelijk geweest zonder ons team van Congolese natuurkenners,” zegt hoofdonderzoeker John Hart. “Zij hadden door dat het om een bijzondere diersoort ging en ze zijn tot het uiterste gegaan om deze zo goed mogelijk vast te leggen.”

De vondst heeft mogelijk gevolgen voor de bescherming van het gebied. De likweli lijkt maar in een klein deel van het Nationaal park Lomami voor te komen en de populatie is waarschijnlijk klein. Tegelijkertijd staat het leefgebied onder druk doordat stropers steeds verder het bos binnendringen. Dat is vooral heel erg jammer: het Nationaal park Lomami staat namelijk bekend om de zeldzame dieren die alleen daar voorkomen. De ontdekking van de likweli laat volgens de onderzoekers nogmaals zien hoe belangrijk het park is.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Apen krijgen ook de kriebels van de uncanny valley en dat verraadt iets over onszelf en Laboratoriumapen vertonen gek repetitief gedrag: de oorzaak is anders dan gedacht . Of lees dit artikel: Slimme slingeraapjes vertellen elkaar waar het lekkerste fruit hangt .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: