Waarom deze kleurrijke gekko zo vaak kanker krijgt

Een opvallende gekko helpt onderzoekers begrijpen hoe kanker ontstaat, groeit en zich door het lichaam verspreidt.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Een bijzondere kleurvariant van de luipaardgekko blijkt mogelijk waardevol voor kankeronderzoek. De zogenoemde ‘lemon frost’-kleurvariant heeft een opvallende witte en gele huid. Maar achter dat uiterlijk schuilt een ernstig probleem: ongeveer 80 procent van deze dieren krijgt agressieve tumoren. Die kunnen zich ook naar andere delen van het lichaam verspreiden.

Onderzoekers onder leiding van de University of Nottingham hebben nu de genetische oorzaak achter deze tumoren gevonden. Een deel van de gevonden oorzaken raakt dezelfde genen en processen die ook bij kanker bij mensen een rol spelen. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift BMC Biology.

Lemon Frost

De ‘lemon frost’-variant ontstond door een toevallige verandering in het DNA. Dat gebeurde tijdens het gericht fokken van een grote groep luipaardgekko’s. Nadat de dieren in de huisdierenhandel verschenen merkten fokkers iets verontrustends op: veel gekko’s kregen al op jonge leeftijd tumoren. Sommige tumoren verspreidden zich later door het lichaam.

Dat maakt deze gekko anders dan veel dieren die normaal in kankeronderzoek worden gebruikt. Bij muizen moeten onderzoekers tumoren vaak kunstmatig laten ontstaan. Bij ‘lemon frost’-gekko’s ontstaan ze vanzelf. Daardoor kunnen wetenschappers onderzoeken hoe kanker op een natuurlijke manier begint, verandert en uitzaait.

Leestip: Harde crash doet gekko weinig en onderzoekers kunnen dat nu verklaren

Voor het onderzoek namen de wetenschappers van drie gekko’s zowel tumorweefsel als gezond weefsel af. Daarna brachten ze bijna het volledige DNA van beide soorten weefsel in kaart. Deze methode heet whole-genome sequencing. Daarbij lezen onderzoekers als het ware het complete genetische instructieboek van een cel.

Vervolgens vergeleken ze het DNA uit de tumoren met het gezonde DNA van hetzelfde dier. Zo konden ze zien welke veranderingen alleen in de kankercellen voorkwamen. Ze vonden meerdere genetische veranderingen die in verschillende tumoren terugkeerden.

Zo zagen de onderzoekers een verandering in het gen TBP. Dit gen helpt cellen bepalen welke andere genen actief worden. Ook vonden ze een bijzondere samensmelting van twee genen: IARS1 en RNF213. Daarnaast waren er veranderingen in andere genen en in processen die cellen hun vorm geven en helpen bewegen. Zulke processen kunnen belangrijk zijn wanneer kankercellen zich door het lichaam verspreiden.

Combinatie van veranderingen

De onderzoekers wijzen er wel op dat er niet één duidelijke oorzaak is gevonden. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van genetische veranderingen. Sommige daarvan kunnen de groei van tumoren stimuleren. Andere kunnen kankercellen helpen om te overleven of zich te verplaatsen.

„Door te onderzoeken waarom sommige dieren zo gevoelig zijn voor kanker en andere juist opvallend goed bestand zijn hopen we te ontdekken hoe soorten door de tijd heen met kanker zijn omgegaan”, zegt onderzoeksleider Ylenia Chiari van de University of Nottingham. „Deze gekko kan een bijzonder waardevol model worden voor kankeronderzoek, omdat de tumoren vanzelf en op relatief jonge leeftijd ontstaan.”

Volgens Chiari kunnen zulke natuurlijke voorbeelden uiteindelijk nieuwe ideeën opleveren voor het voorkomen, opsporen en behandelen van kanker bij mensen. Het dier kan wetenschappers namelijk helpen om beter te begrijpen welke stappen een gezonde cel in een kankercel veranderen.

Menselijke tumoren

Ook de gebruikte onderzoeksmethode is belangrijk. De wetenschappers werkten voor het onderzoek met software die oorspronkelijk is gemaakt voor het bestuderen van menselijke tumoren. Volgens onderzoeker Brandon Hastings laat de studie zien dat zulke programma’s dus ook bruikbaar zijn voor onderzoeken naar andere diersoorten.

De studie past in een bredere zoektocht naar dieren die veel of juist weinig kanker krijgen. Schildpadden en landschildpadden ontwikkelen bijvoorbeeld maar zelden kanker. De ‘lemon frost’-gekko is er juist erg gevoelig voor. Door zulke dieren met elkaar te vergelijken, hopen wetenschappers te ontdekken welke genen kunnen werken als een soort van ‘natuurlijke bescherming’ tegen kanker en welke vooral tot zwakke plekken leiden.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom deze nieuw ontdekte gekko uit Vietnam zo belangrijk is en Wetenschappers ontdekken verrassend ‘zesde zintuig’ bij gekko’s . Of lees dit artikel: Gekko ontdekt die overdag praktisch onzichtbaar is .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: