Onder toenemende druk en beledigd door Trump beleeft de Britse premier Starmer eindelijk zijn ‘Love Actually'-moment

De Britse acteur Hugh Grant en Love Actually, een romantische komedie van meer dan twintig jaar geleden, hadden de afgelopen weken een figurantenrol in de Britse politiek. In de film gaat het over de historische special relationship tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Grant spreekt zich als Britse premier uit tegen de Amerikaanse president. „Die relatie is slecht geworden en is gebaseerd op een president die precies pakt wat hij wil hebben”, zegt Grant, semi-stoer.

In kranten, nieuwsbrieven en podcasts vroegen Londense politieke journalisten zich af of de huidige premier Keir Starmer (Labour) zíjn Love Actually-moment zou beleven en afstand zou nemen van president Donald Trump. De afgelopen weken waren er steeds vaker momenten waarop Trump hem tergde en beledigde, maar Starmer incasseerde alles en beet niet terug.

We hebben hier duidelijk niet met Winston Churchill te maken

Deze week kwam dat moment er dan eindelijk. Min of meer. Afgelopen maandag zei premier Starmer in het Lagerhuis dat hij niet gelooft in „regimeverandering vanuit de lucht” en hij impliceerde dat de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran in strijd zijn met het internationaal recht. Woensdag herhaalde Starmer bij het wekelijkse vragenuur in het Lagerhuis dat het VK zich niet bij een oorlog zou aansluiten als daar geen „wettelijke basis en een haalbaar, doordacht plan” onder lagen.

De kift tussen de VS en het VK gaat vooral over de Britse militaire basis op Diego Garcia, één van de Chagos-eilanden middenin de Indische Oceaan. Het VK stond gebruik van die basis in eerste instantie niet toe aan de VS. Pas zondag gaf Starmer toestemming en dan alleen voor „specifieke en beperkte defensieve doeleinden”, dus bijvoorbeeld om Iraanse raketten of drones uit de lucht te schieten. Volgens de premier was toen duidelijk geworden dat Iran hard terugsloeg en „collectieve zelfverdediging” van Britse burgers en bondgenoten in de regio zou wel binnen het internationaal recht vallen.

Lees ook

Trump maakt Verenigd Koninkrijk belachelijk vanwege afstaan soevereiniteit Chagos-eilanden

Dit duurde president Trump allemaal veel te lang. Hij gaf premier Starmer de afgelopen dagen de wind van voren. „We hebben hier duidelijk niet met Winston Churchill te maken”, zei hij dinsdag over de premier. Het VK had zich volgens Trump „heel, heel onwelwillend opgesteld met dat stomme eiland dat ze hebben”. De VS hadden enkele dagen moeten zoeken naar een plek om te landen voor hun gevechtsvliegtuigen. Zo had Starmer volgens Trump de speciale relatie „geruïneerd”.

Speciale relatie komt ‘uit andere eeuw’

In realiteit is die relatie al sterk veranderd. Vlak na de Tweede Wereldoorlog waren de twee landen „verbonden door hun diepe overeenstemming over waarden en de multilaterale wereldorde. Nu vooral door pragmatisme, Trumps zakelijke belangen en de Britse soft power”, constateerde de denktank British Foreign Policy Group vorig jaar. Pragmatisch is ook dat ondanks de woordenwisselingen de samenwerking op de achtergrond gewoon doorgaat. Rond inlichtingen bijvoorbeeld. De speciale relatie betekent dat Britse gevechtsvliegtuigen helpen drones uit de lucht te schieten, zei Starmer woensdag. „Het vastklampen aan Trumps recentste uitspraken is niet de speciale relatie in actie.”

Ergens komt Trumps gefoeter Starmer niet slecht uit

Wel zijn de verhoudingen al decennia uit balans, waarbij het VK meer waarde aan de band met de VS hecht dan andersom. Net zoals dat voor de rest van Europa geldt, vooral vanwege de militaire afhankelijkheid. Ben Judah zag als adviseur van de Britse oud-minister van Buitenlandse Zaken David Lammy van dichtbij dat de retoriek dat het VK Amerika’s belangrijkste bondgenoot is, „uit een andere eeuw komt dan waar we nu in leven”, zo schreef hij deze week in tijdschrift The New Statesman. Dat was volgens hem ook al zo onder toenmalig president Joe Biden: „Het werd me pijnlijk duidelijk dat voor de teams van de twee presidenten die ik ontmoette, hun echte bijzondere band die met Israël was.”

Ergens komt Trumps gefoeter van de afgelopen dagen Starmer niet slecht uit. Een meerderheid van de Britten vindt de oorlog die de VS en Israël tegen Iran zijn begonnen een slechte zaak en is uitgesproken negatief over Trump. Veel Britten herinneren zich de inval in Irak in 2003, vanwege massavernietigingswapens die niet bleken te bestaan. Het VK deed toen mee met de VS, een grote misser van de toenmalige Labour-premier Tony Blair, waar Starmer deze week zelf ook aan refereerde. Dat hij zo’n fout niet wil herhalen, zullen de meeste Britten zien als teken van gezond verstand.

Lees ook

Positie van Starmer verder verzwakt door lokale overwinning van Groenen