Ook bij wolven die in dichtbevolkt gebied leven blijft de angst voor de mens overheersen

Hoe bang is de wolf nog voor de mens, nu hij in Europa steeds meer in dichtbevolkt gebied opduikt? Is er sprake van gewenning óf blijft Canis lupus toch nog schuw? Vooralsnog overheerst de angst, schrijven Italiaanse biologen in tijdschrift PNAS. Vooral wolven die in hun eentje in stedelijk gebied komen zijn nog bijzonder waakzaam. En menselijke stemmen jagen overal wolven weg, zowel in het bos als in de stad.

De meeste vogels en zoogdieren zijn op hun hoede als ze in nieuw gebied komen, omringd door voorwerpen die ze niet kennen. In een stedelijke omgeving, met veel bebouwing, kan het met zulke neofobie twee kanten op, blijkt uit een reeks eerdere onderzoeken: de angst neemt af óf de waakzaamheid blijft.

Maar hoe dat bij de wolf zit, was nog onbekend. Enerzijds hebben wolven door de eeuwen heen geleerd om mensen als ‘superpredatoren’ te beschouwen, met hun wapens en valstrikken. Anderzijds zou er ook sprake kunnen zijn van gewenning. Om dat te onderzoeken, onderwierpen de biologen 185 individuele wolven op in totaal 44 locaties (variërend van een natuurlijke tot een stedelijke omgeving) aan diverse onderzoeken. Ze stelden de dieren bloot aan nieuwe objecten (kinderspeeltjes, die ze na een poosje vervingen door andere kinderspeeltjes) en filmden met een cameraval het daaropvolgende gedrag. Ook speelden ze met luidsprekers het geluid van menselijke stemmen af.

Daaruit bleek dat wolven in stedelijk gebied net iets minder bang zijn dan wilde wolven als het op confrontaties met nieuwe voorwerpen aankomt. In hun eentje zijn wolven bovendien angstiger dan in gezelschap van soortgenoten. De angst blijkt vooral uit een onzekere houding (staart tussen de poten) of vermijding van het voorwerp. Wegvluchten gebeurt zelden.

Maar als wolven menselijke stemmen horen dan zetten ze het in ruim een derde van de gevallen wél op een rennen. Daaruit concluderen de biologen dat de stemmen meer angst inboezemen dan de objecten: de vluchtrespons zou sterker zijn. Aanvallend gedrag werd in geen enkel geval waargenomen.

Karkassen met een mensengeur

Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan naar gewenning van wolven, vertelt ecoloog Hugh Jansman van Wageningen University & Research. Zo schreef hij zelf mee aan een rapport dat onderzocht of er schuwheidsvermindering optreedt als wolven in contact komen met dierkarkassen die door mensen zijn aangeraakt – ze zouden daardoor bijvoorbeeld menselijke geuren gewoon kunnen worden. „Maar we vonden daar geen aanwijzingen voor. Zo’n voorzichtige houding is ook begrijpelijk, omdat ze door de eeuwen heen geleerd hebben om mensen te vrezen. Wij zijn in hun ogen nog altijd de top dog. En elke diersoort wil altijd nog liever een maaltijd missen dan een maaltijd zijn.”

Tegelijkertijd is er bij dieren ook sprake van persoonlijkheidsverschillen: sommige individuen zijn meer verlegen, andere juist brutaal. „Beide gedragstypen hebben hun voordelen, maar je kunt je wel voorstellen dat de schuwste wolven al snel weer uit Nederland zullen verdwijnen. Die trekken het hier niet. De dieren die overblijven die gaan dan op zoek naar een eigen niche. En naarmate het drukker wordt, zullen de territoria steeds dichter bij bebouwder gebied liggen.”

Zo vestigden de eerste wolven zich in Nederland en België op militair oefenterrein, ver van de drukte. „Hun nakomelingen gingen naar de íéts minder rustige gebieden – denk aan boswachterijen. Ook daar zullen ze eerst de stilste plekjes opzoeken, maar uiteindelijk heb je ook welpen die groot worden aan de rand van zo’n gebied, die al van jongs af aan in aanraking komen met menselijke prikkels. Dan kun je je voorstellen dat die opgroeien tot minder schuwe wolven. Anderzijds: zulke gewenning is ook weer af te leren.”