Op Lowlands ben je proefkonijn én wetenschapper: 13 projecten om aan mee te doen

Op Lowlands 2026 kunnen festivalgangers deelnemen aan dertien wetenschappelijke onderzoeken. Scientias.nl was erbij en sprak onderzoekers over hersengolven, stressmetingen en navigatieproblemen. Deel één van ons verslag…

Terwijl de beats door je lijf trekken en het licht flitst, kun je op Lowlands 2026 ook nog eens actief bijdragen aan wetenschap. Lowlands Science, een samenwerking tussen de Nationale Wetenschapsagenda (NWA), festivalorganisator Mojo, New Scientist en de Universiteit van Nederland, brengt voor de zoveelste keer onderzoek naar het festivalterrein in Biddinghuizen. Dertien projecten, variërend van kankeronderzoek tot navigatietesten, maken van de festivalganger een proefkonijn en assistent-onderzoeker ineen.

Het festival gedeelte waar Lowlands Science zich manifesteert. Foto: Yorick La Rivière/Scientias

De hersenen onder de stroboscoop

Wat gebeurt er in je hoofd als je volledig opgaat in het moment, terwijl het licht flitst en de muziek door je lichaam dendert? Neuroloog en Klinisch neurofysioloog Sandra van der Salm van het UMC Utrecht zoekt het uit met ‘X-Ray Your Festival Brain’. In speciale cubicles kunnen bezoekers onder het genot van hun favoriete muziek hun hersengolven laten meten terwijl ze werden blootgesteld aan verschillende lichtfrequenties.

De deelnemers gaan hun eigen cubicle in, hun eigen cocon als het ware, waar we de metingen doen. “We willen dat mensen daar echt helemaal in kunnen opgaan”, vertelt Van der Salm. “Dit onderzoek hebben we eerder gedaan in Tivoli en mensen vonden het daar fantastisch.”

‘X-Ray Your Festival Brain’ van het UMC Utrecht laat zijn of haar hersengolven meten met een EEG terwijl hij of zij wordt blootgesteld aan stroboscopisch licht. De onderzoekers hopen zo beter te begrijpen hoe gezonde hersenen reageren op festivalprikkels. Dit onderzoek maakt deel uit van de grotere nationale REPEAT-studie, die de gecombineerde effecten van slaapgebrek en lichtflitsen op de hersenen onderzoekt. Festivalgangers zijn hierbij uitermate geschikt als proefpersonen: “Nergens anders vind je zoveel gezonde vrijwilligers die tegelijkertijd weinig slapen, middelen gebruiken en feesten”, aldus neuroloog van der Salm. Foto: Scientias

Waarom dit onderzoek op een festival? “Op de spoedeisende hulp komen dagelijks mensen binnen met epileptische aanvallen door overprikkeling. We weten daardoor vooral hoe hersenen afwijkend reageren, maar nauwelijks hoe gezonde hersenen op deze prikkels reageren”, legt de neuroloog uit. De data moeten uiteindelijk helpen om epilepsiepatiënten beter te behandelen en festivals veiliger te maken.

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Het spelende lichaam: gamen tegen kanker

In de ‘Tilly Game’ van het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis kunnen Lowlanders plaatsnemen als burgerpatholoog. Het doel: tumorcellen en immuuncellen herkennen en sorteren om het algoritme Tilly te trainen. Dit algoritme moet in de toekomst voorspellen of een patiënt in aanmerking komt voor immuuntherapie.

“Het idee is simpel maar krachtig”, vertelt initiatiefnemer Laurens Pelt. “We hebben eerder al aangetoond dat spelers samen net zo goed zijn als een patholoog. Met een kleine tutorial kun je op basis van de consensus van meerdere spelers betrouwbare informatie krijgen.”

“De bereidheid om mee te doen is groot. Bijna één op de twee krijgt kanker. Mensen vinden het fantastisch dat ze hier iets tegen kunnen bijdragen. Eerst heerst vaak een gevoel van hulpeloosheid, dit geeft ze een manier om iets terug te doen”, aldus Pelt. De naam Tilly is een acroniem voor ‘Tumor-infiltrating lymphocytes’ – de gunstige situatie waarin je eigen immuuncellen de kanker aanpakken. Voor deze game is niet alleen tijd op Lowlands nodig; vanaf juli 2026 is de game weer online beschikbaar voor iedereen.

De game is een voorbeeld van ‘citizen science’, waarbij burgers bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek. Spelers worden via een korte tutorial getraind om celtypen te herkennen. De kracht zit in de consensus: meerdere spelers samen zijn net zo betrouwbaar als een patholoog. Het algoritme Tilly moet uiteindelijk helpen bepalen of een patiënt baat heeft bij immuuntherapie.

Verdwalen doe je niet alleen met een biertje op

Altijd de weg kwijt op een festivalterrein? Dat kan wijzen op atopia, een soort ruimtelijke dyslexie. Hoogleraar Ineke van der Ham van de Universiteit Leiden onderzoekt het fenomeen met de ‘Space Maze’, een desoriënterende raket waarin deelnemers door een kosmisch doolhof moeten navigeren.

Bezoekers stappen in de ‘Space Maze’ van de Universiteit Leiden. Dit onderzoek richt zich op ‘atopia’, een soort ruimtelijke dyslexie waarbij het brein geen goede mentale kaart van een omgeving kan maken. Na het doolhof worden deelnemers gevraagd om bijvoorbeeld naar de Alpha Stage of de ingang van het festivalterrein te wijzen, om te testen of ze een plattegrond in hun hoofd hebben opgebouwd. Dit kan in de toekomst helpen bij het ontwerpen van beter navigeerbare gebouwen, zoals ziekenhuizen. Foto: Scientias

“Als wij mensen wijzen op het bestaan van atopia, is er bij sommigen opeens zoveel herkenning dat ze erg blij zijn dat het een naam heeft”, vertelt van der Ham. “Ze kunnen het nu uitleggen aan hun omgeving. Voor ongeveer vijf tot zeven procent van de Nederlanders is navigeren geen vanzelfsprekende vaardigheid.”

Na het doolhof worden deelnemende Lowlanders gevraagd naar hun ervaring. Foto: Scientias

“Na het doolhof worden deelnemers gevraagd naar de Alpha Stage of de ingang van het festivalterrein te wijzen. Daarmee kijken we of mensen van nature een plattegrond in hun hoofd hebben opgebouwd, of juist niet”, legt de hoogleraar uit. “De kennis over atopia kan uiteindelijk helpen bij het ontwerpen van beter navigeerbare gebouwen, zoals ziekenhuizen, of parkeerplaatsen.”

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Stress: meten is weten

Hoe reageert je lichaam op stress? De onderzoekers van Stress in Action beplakken deelnemers met elektroden om hun hartslag en hartslagvariabiliteit te meten tijdens een spreekbeurt. “We zijn vooral geïnteresseerd in de herstelfase”, vertelt onderzoekster Ellen Stroemer. “Sommigen ervaren veel stress tijdens de presentatie, anderen ervoor, en weer anderen herstellen sneller dan anderen. Daar willen we meer over te weten komen.”

Deelnemers aan ‘Stress Roulette’ van Stress in Action geven een korte, geïmproviseerde spreekbeurt. Hun hartslag en ademhaling worden live gemeten om meer inzicht te krijgen in stresspatronen. Dit project is een initiatief van het Stress in Action-consortium, een samenwerking van vijf universiteiten en twee academische ziekenhuizen. Deelnemers geven een geïmproviseerde presentatie over een willekeurig onderwerp. De onderzoekers meten stress in drie fases: voor (anticipatie), tijdens (reactie) en na (herstel) de presentatie, met behulp van een geavanceerd VU-AMS meetapparaat voor hartslag en ademhaling. Foto: Scientias

“De hartslagvariabiliteit wordt beschouwd als een betrouwbare meting: hoe lager de variabiliteit, hoe meer stress je ervaart. We zijn benieuwd of de stressreactie die je hier voelt fundamenteel anders is dan bijvoorbeeld die van een presentatie op je werk”, aldus Stroemer.

Wetenschap voor iedereen

Lowlands Science laat zien dat wetenschap niet alleen in een laboratorium plaatsvindt, maar ook midden in een feestende menigte. Het enthousiasme van deelnemers en onderzoekers was groot. Terwijl de rest van Lowlands zich overgaf aan muziek en dans, droegen honderden festivalgangers bij aan échte wetenschappelijke doorbraken – zonder dat ze daarvoor een witte jas aan hoefden te trekken.

Morgen, zaterdag de 22e, deel 2 van onze verslaggeving vanaf Lowlands!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: