Dit gebeurt er met je herinneringen als je ouder wordt (hint: het draait niet alleen om vergeten)

Wie terugdenkt aan een verjaardag van jaren geleden, weet misschien nog goed dat het een bijzondere dag was. Maar wat voor taart je at, wie er precies waren en welke emoties erbij hoorden? Zulke details vergeet je al snel als je ouder wordt. Tegelijkertijd wordt het lastiger om tussen verschillende soorten herinneringen te schakelen.

Uit onderzoek van de University of East Anglia blijkt dat het niet zo is dat je simpelweg meer vergeet als je ouder wordt. Het is eerder zo dat levendige herinneringen aan afzonderlijke momenten geleidelijk plaatsmaken voor bredere, algemene kennis over het verleden.

“Als we ouder worden, hebben onze herinneringen de neiging minder gedetailleerd en algemener te worden, waarbij de nadruk meer ligt op het algemene verhaal dan op specifieke momenten”, vertelt hoofdonderzoeker professor Louis Renoult. “Deze verschuiving hangt samen met veranderingen in de manier waarop de hersenen informatie ophalen, wat betekent dat oudere mensen vaak het grote geheel onthouden, maar met minder levendige details.”

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Van verjaardag tot woon-werkverkeer

Het onderzoek richtte zich op autobiografische herinneringen: persoonlijke ervaringen die samen het verhaal van ons leven vormen. Die kunnen sterk van elkaar verschillen. “Dit soort herinneringen kan variëren van specifieke, eenmalige gebeurtenissen, zoals een verjaardag tot algemenere of herhaalde ervaringen, zoals naar je werk rijden”, aldus de onderzoeker.

Aan het onderzoek deden 37 studenten en 37 oudere volwassenen mee. Aan de hand van woorden zoals ‘markt’ moesten ze twee soorten herinneringen ophalen: specifieke gebeurtenissen en categorische herinneringen, oftewel algemene of herhaalde ervaringen. Eerst deden ze dat afzonderlijk, waarbij ze zich telkens op één soort herinnering concentreerden. Daarna moesten ze voortdurend tussen beide typen schakelen. Daarmee werd een groter beroep gedaan op hun cognitieve controle.

Leestip: Waarom we bijna alles vergeten (en hoe we ons geheugen kunnen trainen)

Schakelen maakt het moeilijker

Dat schakelen bleek lastig. “We ontdekten dat de geheugenprestaties in alle leeftijdsgroepen afnamen wanneer deelnemers tussen soorten herinneringen moesten schakelen.”

Bij ouderen gebeurde daarnaast iets opvallends. Zij waren tijdens het schakelen minder nauwkeurig in het ophalen van alledaagse, herhaalde herinneringen, zoals het woon-werkverkeer. Hun vermogen om een specifieke gebeurtenis, bijvoorbeeld een verjaardagsfeest, terug te halen werd minder sterk beïnvloed.

“Hieruit blijkt dat bepaalde vormen van het ophalen van herinneringen kwetsbaarder kunnen zijn voor de effecten van veroudering wanneer we multitasken of ons aanpassen aan veranderende eisen”, legt de onderzoeker uit.

Details maken plaats voor het grote verhaal

Een duidelijk verschil kwam naar voren in de inhoud van de herinneringen. Als oudere volwassenen specifieke gebeurtenissen beschreven, noemden ze minder details over bijvoorbeeld wat ze hadden gezien en gehoord en welke emoties bij het moment hoorden. Daar stond tegenover dat ze meer semantische details gebruikten: algemene kennis over of interpretaties van de gebeurtenis. Een vergelijkbaar patroon verscheen bij categorische herinneringen.

“Wanneer oudere volwassenen gebeurtenissen ophalen, kan de rijkdom van die herinneringen verminderd zijn”, zegt Renoult. “Deze verschuiving kan veranderingen weerspiegelen in onderliggende hersensystemen die betrokken zijn bij het geheugen, met name de systemen die verantwoordelijk zijn voor het ophalen van gedetailleerde contextuele informatie en het uitvoeren van complexe cognitieve taken.”

Niet zomaar vergeten

De bevindingen schetsen daarmee een genuanceerder beeld van een ouder wordend geheugen. Taken waarbij mensen snel hun denken moeten aanpassen of tussen verschillende vormen van herinneren moeten schakelen, zoals verhalen vertellen, beslissingen nemen of problemen oplossen, worden wellicht moeilijker.

Maar algemenere herinneringen kunnen eveneens van waarde zijn. “Gegeneraliseerde herinneringen kunnen wijsheid, patroonherkenning en efficiënte communicatie opleveren, zelfs als de details verloren gaan.”

Ouder worden betekent dus niet simpelweg dat herinneringen verdwijnen, het is meer dat de inhoud verandert: de precieze beelden, geluiden en gevoelens worden schaarser, terwijl het grotere verhaal beter overeind blijft.

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: