Ben je eenzaam? Mogelijk drink je dan meer alcohol doordat dit hersencircuit overactief wordt

Je zou denken: hoe meer feestjes, borrels en etentjes, hoe meer alcohol je drinkt, maar dat is niet per se waar. Een nieuwe studie wijst zelfs op het omgekeerde: eenzaamheid zou aanzetten tot drinken en dat komt doordat er iets opvallends in de hersenen gebeurt.

Sociaal isolement kan je hersenen zodanig herprogrammeren dat je alcoholconsumptie toeneemt, stellen onderzoekers van de Amerikaanse Northwestern University. Ze hebben een mechanisme in de hersenen ontdekt dat ervoor zorgt dat sociaal geïsoleerde muizen meer gaan drinken. Dat geldt overigens alleen voor de mannetjesmuizen, bij de vrouwtjes was juist het omgekeerde te zien.

Het is een interessante studie omdat eenzaamheid wereldwijd sterk toeneemt: steeds meer mensen, zeker ook in Nederland, wonen alleen en steeds vaker vindt contact digitaal plaats. Al eerder is een verband gelegd met middelenmisbruik en een slechtere gezondheid in het algemeen. Toch begrepen wetenschappers tot nu toe niet precies hoe dat kwam en wat er dan in de hersenen gebeurde. “Dit is de eerste studie waarin een specifiek hersencircuit is geïdentificeerd dat verklaart hoe sociaal isolement bij mannetjes tot meer alcoholgebruik kan leiden”, aldus hoofdonderzoeker Reesha Patel van Northwestern University.

Verschillen tussen de geslachten

Voor het experiment leefden volwassen mannetjes- en vrouwtjesmuizen eerst in groepen samen. Daarna werd een deel afgezonderd om sociaal isolement na te bootsen. De rest van de muizen bleef in een groep samenleven.

De muizen kregen dagelijks een uur lang de keuze tussen een fles water en een fles met een alcoholoplossing van 15 procent. Vervolgens was het kijken wat er gebeurde. Wat bleek: in de twee weken dat het experiment duurde, gingen de mannelijke muizen geleidelijk steeds meer alcohol drinken, de vrouwtjes grepen juist minder vaak naar de fles.

Leestip: Harde conclusies over drank en gezondheid: meer dan 60 ziekten zouden niet bestaan zonder alcohol

Duidelijk afgebakend hersencircuit

Met behulp van een miniatuurmicroscoop registreerden de wetenschappers de activiteit van specifieke hersencellen terwijl de dieren zich vrij bewogen en zelf konden kiezen of ze alcohol wilden drinken. De onderzochte cellen maken deel uit van een hersencircuit dat de basolaterale amygdala, die emotionele signalen en stresssignalen verwerkt, verbindt met de mediale prefrontale cortex, die een belangrijke rol speelt bij besluitvorming.

“Ons onderzoek laat zien dat een duidelijk afgebakende hersenbaan tijdens sociaal isolement overactief wordt en rechtstreeks leidt tot meer alcoholgebruik. Ook blijkt dat mannetjes en vrouwtjes verschillende neurale strategieën gebruiken als ze sociaal geïsoleerd zijn”, zei Patel. “Dit kan helpen om al langer bekende verschillen tussen de geslachten bij psychiatrische aandoeningen te verklaren.”

De onderzoeker kan nog niet met zekerheid zeggen waarom sociaal isolement bij mannelijke muizen tot meer alcoholconsumptie leidde, terwijl vrouwelijke muizen juist minder gingen drinken. Wel merkte ze op dat de sekseverschillen die in deze studie werden waargenomen overeenkomen met patronen die in sommige onderzoeken bij mensen zijn beschreven.

De grote gevolgen van eenzaamheid
Een omvangrijke meta-analyse in Nature Human Behaviour laat zien dat eenzaamheid niet alleen mentaal zwaar weegt, maar ook samenhangt met een grotere kans op vroegtijdig overlijden. Onderzoekers analyseerden 90 studies met in totaal ruim 2,2 miljoen volwassenen. Mensen die zich eenzaam voelden, hadden gemiddeld een 14 procent hoger risico om vroegtijdig te overlijden dan mensen die geen eenzaamheid rapporteerden. Bij mensen die daadwerkelijk sociaal geïsoleerd leefden, was het verschil nog groter: hun sterfterisico lag 32 procent hoger. Eenzaamheid hing bovendien samen met een 9 procent grotere kans om aan kanker te overlijden. Het gaat nadrukkelijk wel om een samenhang: een deel van het verhoogde sterfterisico kan worden verklaard door factoren die vaker samengaan met eenzaamheid en sociaal isolement, zoals roken, alcoholgebruik, minder beweging en een slechtere gezondheid.

Het circuit aan- en uitschakelen

Het is natuurlijk nog de vraag of dit hersencircuit daadwerkelijk meer alcoholgebruik veroorzaakte of er slechts mee samenhing. Met behulp van optogenetica, een techniek waarbij korte lichtpulsen worden gebruikt om hersencircuits aan of uit te schakelen, activeerden de onderzoekers daarom het circuit kunstmatig bij mannelijke muizen die niet sociaal geïsoleerd waren. Hierdoor reageerden hun hersenen op alcohol alsof de dieren wel eenzaam waren geweest. Omgekeerd nam de alcoholconsumptie af wanneer hetzelfde circuit bij geïsoleerde mannelijke muizen werd onderdrukt.

De wetenschappers willen nu onderzoeken waardoor dit hersencircuit tijdens sociaal isolement overactief blijft en hoe verderop gelegen hersengebieden, waaronder de mediale prefrontale cortex, aan dit effect bijdragen. Ook willen ze achterhalen waarom mannetjes en vrouwtjes zo verschillend op sociaal isolement reageren en of hormonen daarbij een rol spelen.

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: