‘Regionale dagbladen in Nederland en Duitsland kijken anders over de grens’

3 uren geleden 1

Nederlandse krantenlezers in aan Duitsland grenzende regio’s zijn vooral geïnteresseerd in artikelen over de lage prijzen aan de pomp en drogisterijen over de grens. Bij de Duitsers aan de andere zijde reikt de interesse in Nederland iets verder. In Nederlandse lokale kranten haalt Duitsland als grote buur wel weer vaker het nieuws dan andersom.

Tot die conclusie komt Heidi de Ruiter in haar proefschrift Dichtbij of ver weg? Het buurland in Nederlandse en Duitse regionale dagbladen, waarop ze eerder dit jaar promoveerde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze bekeek vijf jaar berichtgeving in vier regionale dagbladen, De Gelderlander, De Limburger, de Neue Rhein Zeitung en de Rheinische Post. Daarnaast voerde De Ruiter (42) uitgebreide gesprekken met acht Nederlandse en acht Duitse journalisten.

De belangstelling voor haar promotie-onderwerp komt deels voort uit haar werk. Na het afronden van haar bachelor Duitse taal en cultuur en haar masters interculturele communicatie en vertalen, kwam ze terecht bij de Euregio Rijn-Waal in het Duitse Kleve. Die organisatie van 51 gemeenten uit Gelderland, Noordoost-Brabant, Noord-Limburg en Noordrijn-Westfalen probeert de grensoverschrijdende samenwerking in het gebied te verbeteren.

Sinds 2023 is De Ruiter de plaatsvervangend secretaris van de Euregio Rijn-Waal. „Een van mijn taken is het onderhouden van de contacten met de pers. Daarbij viel het me al op dat Duitse kranten onze persberichten over het algemeen vaker meenemen dan de Nederlandse. Ik vond het interessant om dat soort verschillen verder te onderzoeken. Ook omdat Europa juist in grensregio’s heel concreet wordt.”

Beter geregeld in het buurland

Over de relatie tussen Nederland en Duitsland hing lang de slagschaduw van de jaren 1940-1945. Toen De Ruiter zelf Duits ging studeren, durfden sommigen in haar directe omgeving dat niet aan anderen te vertellen. „Die maakten daar dan maar algemene taalwetenschap van. Dat was in 2000, niet eens zo lang geleden. Sindsdien is het beeld wel een stuk positiever geworden. De organisatie van het WK voetbal van 2006 in Duitsland heeft daar een belangrijke rol bij gespeeld.”

Inmiddels zijn de negatieve beelden grotendeels verdwenen. De Ruiter: „Als er al sprake is van framing in de regionale kranten, dan is het juist in positieve zin. Dan lijkt de ander haast het modelland. Misschien heeft dat te maken met de grensligging: zaken die in het buurland beter zijn geregeld, worden sneller uitvergroot. Slechts in een beperkt aantal gevallen is de toon van berichtgeving negatief of zelfs vijandig. In Nederland iets vaker dan in Duitsland.”

De top 3 van populairste thema’s verschilt aan beide zijden van de grens. In Duitsland staat cultuur/onderwijs op een, toerisme op twee en justitie op drie. In Nederlandse regionale kranten gaat het het vaakst over economie, gevolgd door justitie en cultuur/onderwijs.

Hoe ver de interesse van de krantenlezer over de grens reikt, hangt af van het onderwerp. „Als het om lokale politiek gaat, is dat minder ver dan bij cultuur. Wanneer er op dat gebied iets moois te zien is, willen mensen daar best even voor reizen. Maar in het algemeen is het gebied dat inwoners als hún grensstreek beschouwen kleiner dan de Euregio.”

Minder taalkennis van het Duits

Bij het onderzoek voor haar proefschrift zag De Ruiter dat Duitsers eerder geneigd zijn om Nederland tot hun „Nachbarschaft” (buurt) te rekenen. „Aan de Nederlandse kant van de grens beschouwen mensen zich in de eerste plaats als inwoners van de Achterhoek, het Rijk van Nijmegen of de kop van Noord-Limburg. Aan de Duitse kant zien ze zichzelf als Niederrheinlanders en daar horen de nabije Nederlanders in hun ogen net zo goed bij. Opmerkelijk, omdat die – een enkele uitzondering daargelaten – niets met het begrip Niederrheinlander hebben.”

Die totaal andere beleving laat zich volgens de onderzoeker deels verklaren door de verschillen tussen de streken aan beide kanten van de grens. „Het Duitse gedeelte is iets landelijker gebied. Arnhem en Nijmegen zijn met het verder weg gelegen Düsseldorf en Keulen de steden waar de inwoners zich op richten. En de hoofdstad Berlijn ligt een stuk verder weg dan Den Haag en Amsterdam.”

Vroeger spraken veel bewoners van de grensstreek Duits, al was het maar door het kijken naar tv-uitzendingen van ARD, ZDF en WDR

De beperkte kennis van elkaars taal werkt wel enigszins belemmerend. Vroeger spraken veel bewoners van de grensstreek Duits, al was het maar door het kijken naar tv-uitzendingen van omroepen ARD, ZDF en WDR. „Nu spreekt meestal hooguit één lid per deelredactie de taal van over de grens goed”, constateert De Ruiter. „Dat steeds meer mensen goed Engels spreken helpt wel, maar het is natuurlijk wel een derde taal tussen de twee oorspronkelijke en geen ideale uitgangssituatie.”

Dat zaken vaak op een andere manier georganiseerd zijn aan de andere kant van de grens, schrikt journalisten niet af. „Dat vinden ze vaak juist interessant om over te berichten. Het wat complexere Duitse kiessysteem levert dan bijvoorbeeld een stuk op in de discussie over eventuele staatsrechtelijke hervormingen. Dat de complexiteit afschrikt, ben ik eigenlijk maar één keer tegengekomen. Een Nederlandse journalist vertelde me ooit het plan te hebben gehad om ter vergelijking eens in het Duitse stikstofbeleid te duiken. Die dreigde toen zo te verdrinken in een zee van nota’s en regels, dat hij afzag van het artikel. Het Nederlandse beleid was al ingewikkeld genoeg.”

Meer aandacht in opleidingen en meer journalistenuitwisselingen zouden wellicht kunnen helpen om de aandacht voor nieuws van over de grens te vergroten, denkt De Ruiter. „Maar het hoeft niet altijd formeel te worden geregeld. Journalisten van De Gelderlander en de Neue Rhein Zeitung wisselen bijvoorbeeld al actualiteiten uit in een spontaan ontstane appgroep.”