Zo weten de VS toch olietankers door de Straat van Hormuz te escorteren: transponder uit en dan stilletjes in de nacht langs de kust van Oman

Lukt het niet met bommen, dan maar met sancties. De Verenigde Staten laten een „economische D-Day” op Iran los, kondigde president Donald Trump vorige week aan. Volgens minister Scott Bessent (Financiën) wordt dit „het grootste financiële offensief ooit ingezet tegen een vijand”.

Zelf hebben de Amerikanen al grootschalige financiële blokkades voor Teheran opgeworpen, en nu eisen ze dat ook andere landen de banden met het regime verbreken. Elke resterende connectie met Iran zal tot economische uitsluiting leiden, lichtte Bessent maandag toe in een opiniestuk in de Financial Times.

Als reactie bedreigt Iran juist elk land dat gehoor geeft aan de VS. „Geen druppel olie” zal nog via de Straat van Hormuz de rest van de wereld bereiken, zei Mohsen Rezaei, de pas aangestelde Iraanse veiligheidsschef.

Toch lijken de VS reden te hebben om erop te vertrouwen dat de Iraniërs dat dreigement niet hard kunnen maken. Er gaat, zo blijkt uit analyses, de laatste maanden wel degelijk olie door de Straat van Hormuz.

Rederijen durfden niet meer

Al snel na de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran, eind februari, blokkeerde Iran de cruciale zeestraat tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. Dat deed het vooral door raketten en drones af te vuren op passerende schepen, waardoor rederijen en verzekeringsmaatschappijen het niet meer aandurfden door de zeestraat te varen.

Sinds mei blijken de Verenigde Staten hier een oplossing voor gevonden te hebben. Volgens het Amerikaanse leger zijn inmiddels zo’n duizend schepen onder Amerikaanse militaire begeleiding toch door de zeestraat gevaren.

Schattingen van het aantal vaten olie dat de Golfstaten op deze manier exporteren lopen uiteen. Databedrijf Kpler noteert vier miljoen vaten per dag, de Amerikaanse minister Chris Wright (Energie) sprak over negen miljoen. Het zijn er hoe dan ook minder dan de zeker vijftien miljoen vaten die de Perzische Golf vóór de oorlog tegen Iran verlieten. Maar het zijn er beduidend meer dan nul.

Iran is dus zijn controle over de Straat van Hormuz aan het verliezen. Dit verklaart Trumps zelfverzekerde uitspraken – de Straat van Hormuz, zei hij onlangs, moet zelfs „grondgebied van de Verenigde Staten” worden. Ook zou het een verklaring zijn voor de enigszins gestabiliseerde olieprijzen.

Maritiem analist Michelle Wiese Bockmann spreekt van een „succes”. De Amerikanen, zegt zij tegen The New York Times, „zijn er ondanks de aanvallen buitengewoon goed in geslaagd om die zuidelijke corridor operationeel te houden”.

Lees ook

Ondanks zijn ‘vernietigde’ raketvoorraad weet Iran de militair superieure VS pijn te doen. Hoe kan dat?

Zonder transponder in de nacht

Dat de Golfstaten weer olie kunnen exporteren, betekent niet dat alles weer bij het oude is. Omdat Iran nog steeds met raketten en drones dreigt, kunnen de olietankers alleen ’s nachts door de zeestraat, zonder transponder en onder Amerikaanse militaire begeleiding, door de zuidelijke doorvaartroute te kiezen, vlak langs de kust van Oman.

Dit is nog altijd een flinke verslechtering ten opzichte van de vooroorlogse situatie, toen olietankers vrijelijk door de zee-engte konden varen. De militaire begeleiding kost de Amerikanen veel geld en mankracht. Onlangs bleek dat Amerikaanse matrozen met uitzichtloosheid, kapotte wc’s en een gebrek aan fatsoenlijk eten kampen.

Ook de bevoorrading van de missies is kostbaar: omdat Iran een Amerikaanse basis in Bahrein vernietigd heeft, moeten de voorraden aangevuld worden via Diego Garcia, een eilandje in de Indische Oceaan op ruim vierduizend kilometer van Hormuz. Dat is meer dan vijf dagen varen.

Wie nu door Hormuz wil varen, meldt dat aan het Amerikaanse leger. Met luchtafweergeschut in vliegtuigen, helikopters en op schepen onderscheppen de Amerikanen Iraanse raketten of drones.

Het is niet helemaal duidelijk of de schepen direct geëscorteerd worden, of dat de Amerikanen vooral op standby staan. Volgens Jaime Karremann van Marineschepen.nl kan de manoeuvre eigenlijk alleen werken met directe escortes, zegt hij aan de telefoon. „Als een tanker ziet dat hij wordt aangevallen en het dan pas aan de Amerikanen meldt, dan is het al te laat. Dan heb je hooguit een paar minuten voordat de drone of raket inslaat. Dat heeft helemaal geen zin.”

Iran blijft vuren. En geregeld met succes: sinds juni zijn er volgens data-analyses zeker zestien schepen geraakt op de zuidelijke doorvaartroute langs de kust van Oman, waarbij drie opvarenden gedood werden. Toch blijken sommige rederijen bereid om dit risico te lopen.

Russische blokkade van Odesa

Een land dat ervaring opgedaan heeft met het doorbreken van een zeeblokkade is Oekraïne. Andrii Ryzjenko, een gepensioneerde kapitein van de Oekraïense marine, heeft meegedacht over de strategie om de Russische blokkade van de haven van Odesa tegen te gaan. In gesprek met NRC trekt hij de vergelijking tussen de Zwarte Zee en de Straat van Hormuz, die geografisch wel wat van elkaar weg hebben.

Ryzjenko is nog niet zo onder de indruk van de manieren waarop de VS de Iraanse blokkade ontwijken. „Je moet begrijpen dat Iran zich tegelijkertijd aan die maatregelen aanpast. Ze zoeken naar manieren om opnieuw te blokkeren wat net was vrijgemaakt.”

Het is heel moeilijk, aldus de ex-commandant, om maatregelen te treffen tegen de Iraanse drones en zeemijnen, zelfs als je zeer geavanceerde wapens tot je beschikking hebt. „Het gaat om de bescherming van olietankers, en die zijn simpelweg enorm groot. Het is echt moeilijk om zo’n situatie onder controle te krijgen.”

Ryzjenko denkt dat de Amerikaanse escortes door de Straat van Hormuz op den duur niet houdbaar zijn, omdat Iran veel middelen tot zijn beschikking heeft om de zeestraat te blijven bestoken met drones en zeemijnen. „Uiteindelijk is er een politieke oplossing nodig.”