Ruim vierduizend kilo raketpuin van Elon Musk slaat een krater op de maan – maar hobbyisten zien er niets van

Met een flits en tonnen opspattend maanzand is woensdagochtend een ronddolend raketonderdeel van Elon Musk op de maan ingeslagen. Rond 8:35 uur (Nederlandse tijd) knalde een  uitgerangeerde tweede trap van zijn SpaceX-raket Falcon 9 onbedoeld op het maanoppervlak, onder toeziend oog van amateurastronomen – al lukte het nog niet om de inslag met hobbytelescopen in beeld te krijgen.

Het stuk puin van viereneenhalve ton raakte de maan met 8.700 kilometer per uur, waar het naar schatting een krater van zo’n twintig meter achterliet. Nu nog een zeldzame gebeurtenis zonder ernstige gevolgen, in de toekomst wellicht een probleem voor maanreizigers.

Het raketonderdeel – een cilinder van 12 meter lang en 4 meter breed – gaf in 2025 twee onbemenste missies een zetje naar de maan, waarna het loskoppelde en in een ruime baan om de aarde belandde. Iets meer dan een jaar zwierf het tussen aarde en maan, tot het woensdagochtend de westzijde van de maan raakte. Bij de inslag verdampte het onderdeel in een flits, maar niet zonder het maanoppervlak flink om te ploegen en pakweg een miljoen kilo maanzand tot enkele kilometers hoogte op te werpen.

Hoewel het niet de bedoeling van SpaceX was om met het zwervende onderdeel de maan te raken, is de botsing niet geheel onverwacht. Wie ruimtepuin in zo’n ruime baan om de aarde laat slingeren, loopt nu eenmaal het risico op een maaninslag. Om die mogelijkheid uit te sluiten had de rakettrap nog een extra zet kunnen krijgen, maar het meenemen van de daarvoor benodigde extra brandstof is peperduur.

En dus verliep de inslag precies volgens berekeningen van astronoom Bill Gray, die in 2022 ook met succes de maaninslag voorspelde van een Chinese Chang’e-rakettrap. Gray schrijft software waarmee (amateur)astronomen banen van satellieten kunnen berekenen. Hij voorzag al in september 2025 dat het SpaceX-puin met de maan zou botsen. Naarmate meer data binnendruppelden, wist hij zijn voorspelling aan te scherpen tot een precieze locatie en tijd: vlak naast de krater Einstein aan de westelijke rand van de maan, om 8:35 uur en 37 seconden. „Waarschijnlijk plus of min een paar seconden”, schreef hij twee dagen van tevoren op zijn website.

Dankzij die voorspelling wisten amateurastronomen woensdagochtend precies waar ze hun kijker moesten richten om de stofpluim waar te nemen. Meerdere Amerikaanse amateurastronomen deelden hun telescoopopnamen via livestreams, waar ze het maanoppervlak gretig afspeurden voor een lichtflits of een stofwolk. Het lukte hen niet om de inslag met hun telescoop te zien, maar het is zeker dat hij werkelijk heeft plaatsgevonden: zeven uur voor de inslag werd de rakettrap nog gespot, op ramkoers met de maan.

Ook Marco Langbroek, overdag ruimtepuinexpert en docent lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft, zat vanochtend klaar. Vanwege het ochtendgloren was het al vrijwel onmogelijk om de inslag vanuit Nederland te zien, maar een ongelukkig getimede wolk gooide definitief roet in het eten.

Kunstmatige maanschokken

Volgens Langbroek is de inslag meer dan een aanleiding om eens goed naar de maan te kijken. „Het is een teken aan de wand dat het probleem van ruimtepuin ook verder weg van de aarde speelt. Nu zijn zulke objecten nog zeldzaam; ze ontstaan alleen als er missies naar de maan gaan, en dat gebeurt nog relatief weinig. Maar de zorg is dat dit gaat veranderen.” Nu China en de VS hun zinnen hebben gezet op de maan en haar grondstoffen, neemt het aantal maanmissies toe. „Hoe meer missies, hoe groter de kans op dit soort botsingen.”

Bovendien, terwijl de aarde een atmosfeer heeft die een stuk schroot doet opbranden of in elk geval vertragen, kent de maan geen manier om naderende projectielen af te remmen. Zonder dampkring suist een verdwaalde rakettrap met volle snelheid op het oppervlak af. Langbroek: „Als zoiets op jouw maanbasis komt, is je maanbasis weg. En je wil ook niet dat het neerkomt op historisch erfgoed, zoals de landingsplaats van Apollo 11. Dan veegt dat puin een stuk maanhistorie van de kaart.”

Afgedankte rakettrappen botsten al vaker op de maan. Soms was dat zelfs de bedoeling. In het Apollotijdperk zette NASA geregeld een stuk puin op ramkoers met de maan om een kunstmatige ‘maanschok’ te veroorzaken. Eerder op de maan geplaatste seismografen zijn op die manier handig te kalibreren. En in 2009 lukte het om een zodanige stofwolk op te stuiven dat de LCROSS-sonde er doorheen kon vliegen, om zo de samenstelling van het maanzand te analyseren. Op die manier toonde NASA aan dat er waterijs ligt opgeslagen op de zuidpool van de maan – een grondstof die cruciaal is voor een maanbasis.

Mocht zo’n basis er werkelijk komen, zoals de Amerikaanse president Trump voor ogen heeft, dan zijn de bewoners gebaat bij nauwkeurige voorspellingen zoals die van Gray. Al is het volgen van mogelijke maantreffers nog knap lastig, vertelt Langbroek. „Het is gewoon veel verder weg, dus we kunnen ze lang niet zo goed tracken als puin dicht bij de aarde. Eigenlijk komen we alle gegevens die we over dit soort objecten hebben, toevallig tegen in zoekprogramma’s naar asteroïden.”

En zelfs al is de huidige baan van zo’n rondzwervende raket duidelijk, dan nog blijft voorspellen een uitdaging. Naast de zwaartekracht van aarde en maan werkt stralingsdruk van de zon, die als een subtiel windje de baan van een brokstuk beïnvloedt. Langbroek: „Dat effect is klein, maar over lange tijd telt dat op. En dan tuimelt zo’n rakettrap ook nog eens rond, dus vangt hij soms meer en soms minder ‘wind’, en dat beïnvloedt weer hoe hij tuimelt… het wordt gauw heel ingewikkeld. Ik heb drie studenten op dit probleem zitten.”

Naar verwachting zal de kersverse maankrater van woensdagochtend op een later moment worden gefotografeerd door de Lunar Reconnaissance Orbiter, die continu om de maan cirkelt en het oppervlak vastlegt. Dan wordt duidelijk hoe nauwkeurig Gray’s voorspelling precies was.