Shorttracklegende Arianna Fontana won op zes Spelen een medaille: ‘Mijn vijftienjarige zelf zou me vragen: Wat doe je hier nog?’

7 uren geleden 2

Niet zolang geleden wilde Arianna Fontana boodschappen doen in haar thuisregio Valtellina, een bergdal in Noord-Italië op zo’n twee uur rijden van Milaan. Normaliter een klusje van niks, een paar dingen kopen in de supermarkt en dan weer naar huis. „Ik probeer het altijd heel snel te doen”, zegt Fontana.

Dat lukte haar dit keer niet. „Terwijl ik door de schappen liep, werd ik tegengehouden door een vader met een klein meisje. Hij zei tegen zijn dochter: ‘Weet je wie zij is? Zij is olympisch kampioen’. Daarna werd ik elke paar meter aangesproken. Mensen wensten me succes, zeiden dat ze me gingen volgen en steunen, dat ze zin hadden in de Spelen.”

Fontana vertelt erover in een hotel-restaurant in Tilburg, waar ze half januari is neergestreken voor de EK shorttrack. Ze draagt een trui van haar kledingsponsor, voor haar staat een colaatje en naast haar luistert haar man en coach Anthony Lobello mee. Bij de herinnering aan de supermarkt moet de Italiaanse glimlachen. Meestal is zij degene die, als ze op het ijs staat en aan het strijden is om de winst, haar emoties deelt met het publiek, zegt Fontana. „Maar dit keer was het andersom: mensen waren oprecht blij om mij te zien en deelden ze hun emoties met mij. Ik werd er heel gelukkig van.”

De 35-jarige shorttrackster Arianna Fontana is bezig aan haar zesde olympische deelname. Ze debuteerde op vijftienjarige leeftijd op de Spelen van Turijn (2006) en won daar brons met de Italiaanse aflossingsploeg. Op de vier Spelen erna pakte ze nog tien medailles, waaronder twee keer goud op de 500 meter. Dinsdag kwam daar een nieuwe gouden medaille bij: in een extatisch stadion in Milaan won Fontana met Italië de gemengde aflossing (mixed relay).

Daarmee is ze de eerste vrouw ooit die op zes Winterspelen een medaille heeft gewonnen. Ze laat andere wintersportlegendes als langebaanschaatsster Ireen Wüst daarmee achter zich. De succesvolste vrouwelijke olympiër in de geschiedenis van Italië was ze al.

Trillen van de zenuwen

Zelf had Fontana nooit gedacht aan zes Spelen mee te zullen doen, zegt ze in januari in Tilburg. Als klein meisje had ze drie dromen: aan de Olympische Spelen meedoen, een olympische gouden medaille winnen en vlaggendrager zijn van de Italiaanse ploeg.

Op haar eerste Spelen, in eigen land, was ze bang gediskwalificeerd te worden, zegt Fontana. „Ik dacht dat ik vals zou starten bij de start van mijn eerste race, zo erg stond ik te trillen van de zenuwen.” Pas toen ze thuiskwam met haar bronzen medaille en het hele dorp was uitgelopen voor haar huldiging, realiseerde ze zich hoe groot de impact van haar prestatie was geweest. „Dat liet me zien dat een medaille veel meer betekent dan alleen een resultaat. Mensen waren erdoor geraakt, het was heel waardevol om dat met hen te kunnen delen.”

Vier jaar later in Vancouver (2010) won Fontana haar eerste (bronzen) individuele medaille. In Sotsji (2014) wilde ze goud winnen en de Italiaanse vlag dragen. Dat laatste lukte, op de sluitingsceremonie, maar op de afstand waarop Fontana goud wilde winnen, de 500 meter, werd ze in de tweede bocht ten val gebracht en resteerde het zilver.

Die tegenslag veranderde haar carrière. Fontana was van plan te stoppen na Sotsji, zegt ze. „Ik dacht altijd dat dat mijn laatste Spelen zouden zijn. Want ik ging daar goud winnen, dan was het plaatje compleet, en dan zou ik met pensioen gaan.”

Arianna Fontana voor een training eind januari in Bormio.

„De schaatsfederatie wilde niet dat mijn man mijn coach zou zijn.”

Nu ontbrak er een prijs, en met die frustratie als brandstof werkte Fontana naar de Spelen van Pyeongchang (2018) toe. Aanvankelijk in de Italiaanse ploeg, tot er in 2017 een breuk tussen Fontana en de bondscoach ontstond. Wat daarvoor de redenen waren, is voor de buitenwereld niet duidelijk. „De bondscoach verloor aan het begin van het olympisch seizoen het vertrouwen in het team. Daarop verloor ik het vertrouwen in hem”, zegt Fontana erover. „Ik besefte dat als ik olympisch goud wilde winnen, ik snel een oplossing moest vinden.”

Die vond Fontana bij de Amerikaan Lobello, met wie ze in 2014 was getrouwd en die zelf tweemaal als shorttracker aan de Spelen meedeed. „We hebben er toen lang over gesproken of hij mijn coach moest worden, want als het niet zou werken, zou het ook onze relatie kunnen ruïneren.” Maar Fontana dacht ook: „Niemand kent me beter dan hij, en hij zal er alles aan doen om me te helpen mijn doelen te realiseren.”

Fontana en Lobello besloten het erop te wagen. „Ik ging anders trainen, anders eten, me mentaal anders voorbereiden, en het zorgde ervoor dat ik in mijn allerbeste vorm in Pyeongchang aan de start stond.” In Zuid-Korea won Fontana haar felbegeerde goud op de 500 meter, naast zilver (op de aflossing) en brons (op de 1.000 meter).

Trainen in Hongarije en Canada

Fontana besloot na die succesvolle Spelen door te gaan, zo goed beviel de nieuwe samenwerking met haar echtgenoot. Maar intussen bleef de relatie met de Italiaanse schaatsbond ingewikkeld. In 2020 besloten Fontana en Lobello voortaan in Hongarije te gaan trainen, los van het Italiaanse shorttrackprogramma.

Op de Spelen van Beijing (2022) boekte Fontana opnieuw succes: ze won haar tweede goud op de 500 meter, vóór onder meer Suzanne Schulting. Na afloop zei Fontana tegen persbureau AP dat een aantal vertegenwoordigers van de Italiaanse schaatsbond haar voorbijliepen zonder haar te feliciteren. „Mijn federatie wilde niet dat mijn man mijn coach zou zijn”, zei ze. Waarom de bond dat niet wilde, zei ze niet. Tegen NRC zei Fontana diezelfde avond: „Er zijn veel problemen geweest met de Italiaanse bond. Als er niets verandert, dan ben ik niet van plan om dat mezelf, mijn coach en mijn familie nog eens aan te doen.”

Vlak na de Spelen in de Chinese hoofdstad beschuldigde Fontana twee mannelijke ploeggenoten ervan dat ze tijdens een training in 2019 hadden geprobeerd haar expres te laten vallen. Het leidde tot een intern onderzoek, de mannen werden later vrijgesproken.

Arianna Fontana tijdens een trainingskamp eind januari in Bormio.

Bijna een jaar raakte Fontana daarna haar schaatsen niet aan. Toen ze weer begon, deed ze dat in de VS en met Lobello als haar coach. „Ik heb besloten om te zien wat de VS en Salt Lake City te bieden hebben als ik mijn Olympische reis wil voortzetten”, schreef ze in 2023 op Instagram. „Als ik in de toekomst besluit om door te gaan, zal mijn route volledig losstaan van wat de technisch directeur en zijn staf voor de Italiaanse groep in gedachten hebben.” Een jaar later maakte Fontana bekend toch namens Italië de Spelen in eigen land te willen halen. Trainen in de aanloop naar Milaan-Cortina deed ze vooral in Canada.

De relatie met de Italiaanse schaatsbond ligt nog altijd gevoelig voor Fontana en Lobello, blijkt rond het interview. Ze willen er niet over praten, maar er alleen schriftelijk vragen over beantwoorden. „Ik denk dat het belangrijk is om een helder onderscheid te maken tussen voor wie ik schaats en wie de sport bestuurt”, schrijft Fontana een paar dagen na het interview. „Italië vertegenwoordigen is voor mij altijd vanzelfsprekend geweest, maar mijn relatie met de schaatsbond is ingewikkelder. Hun prioriteiten kwamen niet altijd overeen met de mijne. Door de jaren heen heb ik me gerealiseerd dat ik de twee niet door elkaar moet halen. Ik schaats voor Italië, niet voor een bond.”

Handtekeningen jagen

Deze Spelen werd Fontana door het Italiaans Olympisch Comité voor de derde keer (na de sluitingsceremonie in Sotsji en de openingsceremonie in Pyeongchang) aangewezen de nationale vlag te dragen – samen met langlaufer Federico Pellegrino. Ze had er van tevoren een ander gevoel bij dan de eerste twee keer, zegt Fontana in januari in het hotel-restaurant. „De vorige keren vond ik het vooral een eer, nu voel ik een bepaalde verantwoordelijkheid, een soort van plicht. Ik bedoel: mijn land, mijn sport en mijn fans hebben me zoveel gegeven, dus mochten dit mijn laatste Spelen zijn, dan wil ik ze alles geven wat ik heb.”

Ze begint er zelf over, maar stoppen is iets waar ze nog niet aan denkt, zegt Fontana. „Wat wil ik worden als ik later groot ben?”, ontwijkt ze lachend de vraag over een naderend topsportpensioen. „Als ik met sporters spreek die zijn gestopt, zeggen ze eigenlijk allemaal dat ze op een dag wakker werden met een soort sereen, voldaan gevoel van: ‘Ik ben oké’. Dat heb ik nog niet, en ik kan je pas na de Spelen zeggen of ik het dan wel heb.”

Samen met langlaufer Federico Pellegrino draagt Arianna Fontana de vlag het San Siro stadion binnen bij bij de openingsceremonie in Milaan.

Fontana komt in Milaan in actie tegen een generatie die vroeger tegen haar opkeek, onder wie Xandra Velzeboer (24). De Nederlandse kopvrouw, die dinsdag op de mixed relay viel en daarmee de medaillekansen van Nederland zag verdwijnen, is nú de favoriete voor goud op de 500 meter. Terwijl Velzeboer vroeger om een handtekening van Fontana vroeg.

„Nee, ik voel me nog niet oud”, lacht Fontana. „Ik denk dat het schaatsen me jong heeft gehouden omdat het me altijd heeft gedwongen mezelf opnieuw uit te vinden. Maar als mijn vijftienjarige zelf me zo zou zien, zou ze vragen: ‘Wat doe je hier nog?’”

‘Het gaat sneller en sneller’

Ze heeft het shorttrack in de afgelopen twintig jaar zien veranderen, zegt Fontana. „Ergens heeft het nog steeds dezelfde chaotische kern, maar verder is het een totaal andere sport. Schaatsers zijn veel professioneler geworden in hun sportbeleving, en daardoor gaat het sneller en sneller. Inhalen is moeilijker geworden, dus is iedereen nog agressiever en fysieker als de kans zich voordoet.”

Dat ze ook individueel nog steeds met de besten van de wereld meekan, liet Fontana tijdens het EK in Tilburg zien. Daar werd ze Europees kampioen op de 1.500 meter. „Ik denk dat ik het zolang volhoud omdat Anthony en ik altijd een stap vooruit proberen te denken. Op welke manier zou het shorttrack zich volgend jaar ontwikkelen, hoe kan ik nog beter worden?”