Stevig drinken in je jeugd gelinkt aan geheugenproblemen op middelbare leeftijd, zelfs als je al lang niet meer drinkt

Een borreltje tegen de stress, het is voor veel mensen een probaat middel. Maar recent onderzoek heeft aangetoond dat wie al jong begint met dergelijke zelfmedicatie op middelbare leeftijd al last krijgt van cognitieve problemen, zelfs na lange periodes van volledige onthouding.

Er ontstaat een verminderde vaardigheid om met veranderende situaties om te gaan, een grotere neiging om te drinken bij stress en een cognitieve achteruitgang die gelinkt is aan dementie.

Onderzoekers weten al lange tijd dat stress en alcohol een wederzijds versterkende relatie hebben: alcohol kan helpen om de scherpe randjes van stressvolle situaties af te halen, maar doet dat ten koste van het vermogen van de hersenen om zelf stress te reguleren. Daardoor moet iemand blijven drinken om de stress van een slechte dag te verlichten.

Tegelijkertijd leidt meer drinken tot meer stress doordat drinkers slechter besluiten kunnen nemen. Het kan een vicieuze cirkel worden die moeilijker te doorbreken is naarmate de hersenstructuren veranderen.

Slechte beslissingen door alcohol

“Mijn lab onderzoekt de neurale netwerken die ten grondslag liggen aan hoe we beslissingen nemen”, zegt hoofdonderzoeker Elena Vazey, universitair hoofddocent biologie aan UMass Amherst. “We weten allemaal dat drinken vaak leidt tot slechte beslissingen, maar we vroegen ons af hoe alcoholgebruik in de vroege volwassenheid, gecombineerd met stress, deze netwerken beïnvloedt, vooral naarmate we ouder worden.”

Vazey en haar collega’s werkten met muizen, waarvan de hersennetwerken vergelijkbaar zijn met die van mensen, en ontdekten dat de combinatie van alcohol en stress bijzonder schadelijk is voor de hersenen. Noch alcohol op zichzelf, noch stress alleen veroorzaakt dezelfde schade als de combinatie van beide.

Langdurige veranderingen in de hersenen

Bovendien blijken mensen die als jongvolwassenen veel drinken om met stress om te gaan, op middelbare leeftijd vaker terug te vallen op alcohol als copingmechanisme, zelfs na lange periodes van onthouding. Dit suggereert dat alcohol en stress langdurige veranderingen in de hersenen kunnen veroorzaken.

Wanneer de middelbare leeftijd aanbreekt, lijkt een voorgeschiedenis van stress en alcoholgebruik minder invloed te hebben op het leervermogen in vergelijking met lichte drinkers. In plaats daarvan neemt vooral de flexibiliteit — het vermogen om snel te schakelen en zich aan te passen aan nieuwe en uitdagende situaties — aanzienlijk af.

Problemen op middelbare leeftijd

“De middelbare leeftijd is het moment waarop problemen zich beginnen op te stapelen”, zegt Vazey. “We weten dat alcohol een risicofactor is voor vroege cognitieve achteruitgang en we zagen dat deze combinatie van alcohol en stress leidt tot problemen met aanpassing aan veranderende situaties, zoals ook voorkomt in de vroege stadia van dementie.”

Maar waarom gebeurt dit? Op zoek naar een antwoord richtte het team zich op een deel van de hersenstam, de locus coeruleus (LC), die verantwoordelijk is voor adaptieve besluitvorming bij zowel muizen als mensen.

Het eerste wat ze ontdekten, was hoe in een nuchter brein de LC geactiveerd wordt door stress en zichzelf weer kan uitschakelen zodra de stress afneemt. Maar in een brein dat is blootgesteld aan een geschiedenis van stress en alcohol, verliest de LC de moleculaire mechanismen die nodig zijn om zichzelf uit te schakelen, wat het vermogen om goede beslissingen te sturen belemmert.

Oxidatieve stress

Het team ontdekte ook dat de LC duidelijke tekenen van oxidatieve stress vertoonde, een kenmerk dat normaal gesproken wordt gezien in de hersenen van Alzheimerpatiënten. Oxidatieve stress is schadelijk voor cellen en het lichaam in het algemeen. Zelfs na langdurige onthouding waren de hersenen van middelbare, voorheen zwaar drinkende muizen niet in staat zichzelf volledig te herstellen.

“De hersenen kunnen grote moeite hebben om te herstellen van een voorgeschiedenis van chronische stress en alcoholgebruik in de vroege volwassenheid”, zegt Vazey. “We denken dat deze oxidatieve schade een van de factoren kan zijn die zwaar drinken in stand houdt, waardoor iemand zelfs na lange tijd van onthouding weer terugvalt in alcoholgebruik. Het zijn deze blijvende veranderingen in de hersenen die ook de besluitvorming aantasten en leiden tot vroege cognitieve achteruitgang zoals bij dementie en Alzheimer.”

“De ‘bedrading’ van de hersenen is beschadigd, wat betekent dat stoppen met drinken of betere keuzes maken niet simpelweg een kwestie van wilskracht is. Na een geschiedenis van stress en alcoholgebruik functioneren de hersenen anders en onze behandelstrategieën moeten rekening houden met deze langdurige veranderingen”, besluit de hoofdonderzoeker.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Er blijkt een verrassende link tussen ADHD en alcoholmisbruik en Dry january? De Egyptenaren begonnen het jaar juist met heel veel alcohol. Of lees dit artikel: Grote studie laat zien: elk glas alcohol vergroot kans op dementie.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: