TikTok is verslavend en daardoor schadelijk. Het moet anders, waarschuwt de Europese Commissie

TikTok is volgens de Europese Commissie ontworpen om verslavend te zijn en overtreedt daarmee de digitale dienstenwet DSA. Het is verslavend doordat de beelden maar doorrollen (infinite scroll) en vanzelf starten, door de push-berichten en doordat aanbevelingen in hoge mate gepersonaliseerd zijn. Dat maakte de EC zojuist bekend.

Het gaat om voorlopige bevindingen van de onderzoeksafdeling van de Europese Commissie, gericht op de grote online platformen (meer dan 45 miljoen dagelijkse gebruikers in de EU). Dat soort onderzoeken zijn tijdrovend. Dit onderzoek begon op 19 februari 2024.

TikTok heeft volgens dat onderzoek niet goed genoeg ingeschat hoe schadelijk die verslavende opzet kan zijn voor de fysieke en mentale gezondheid van gebruikers, waaronder kinderen en kwetsbare volwassenen. „Door gebruikers voortdurend ’te belonen’ met nieuwe content voeden bepaalde ontwerpkeuzes van TikTok de aandrang om maar te blijven scrollen en schuift het brein van gebruikers naar een soort ‘autopilot stand’, schrijft de commissie. „Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit kan leiden tot dwangmatig gedrag.” TikTok zou ook te weinig doen met aanwijzingen van dwangmatig gebruik van de app, zoals minderjarigen die er ’s nachts op zitten.

Maatregelen die TikTok al wel heeft genomen om schermtijd te beperken en ouders meer te kunnen laten bepalen werken onvoldoende, volgens de EC. „In deze fase denkt de Commissie dat TikTok het basisontwerp van zijn dienst dient aan te passen.” TikTok moet nu op de bevindingen reageren. Als die onveranderd blijven zou de EC uiteindelijk een boete kunnen opleggen van maximaal 6 procent van de mondiale omzet van het bedrijf.

Veel van deze verslavende elementen – zoals de infinite scroll – zitten ook in bepaalde mate in andere sociale media. In mei 2024 werden ook onderzoeken geopend naar de verslavende werking voor kinderen en het ‘konijnenholeffect’ (rabbithole; een hol ingezogen worden met inhoud die zichzelf versterkt) op Instagram en Facebook. Die lopen nog.

In het coalitieakkoord van VVD, CDA en D66 staat dat Nederland zich wil inspannen voor een Europese minimumleeftijd voor sociale media, zolang de grote online platformen zich niet aan de Europese regels houden en dus te onveilig zijn.

Lees ook

Sociale media verbieden lost niets op, zegt hoogleraar. ‘Kijk wat het probleem is en los dát op’