Van drugs tot pijnstillers: met hun uitgebreide menukaart slaan Whatsapp-dealers een pijler weg onder het drugsbeleid

Straatdealers: ze zijn terug van weggeweest. De gemeente Amsterdam probeert ze uit alle macht te weren met gebiedsverboden. Ondernemers in uitgaansgebieden als de Wallen en het Rembrandtplein, klagen niettemin steen en been. Zo erg heb ik het nog nooit meegemaakt, zegt een ondernemer – die al 25 jaar actief is op de Wallen – in Het Parool.

Straatdealers oude stijl waren een symbool van de drugsepidemie uit de jaren tachtig en negentig. Mannen die hasj of heroïne probeerden te verkopen, fluisterend naar voorbijgangers in een achterafje in de stad. Heroïne is inmiddels uit de gratie, hasj is bijna even gewoon als alcohol. Ouderwetse straatdealers verdwenen naar de achtergrond.

De nieuwe straatdealers combineren klassieke offline criminaliteit met de gemakken van de wereld online. Sociale media, waarop ze hun handelswaar aanbieden, hebben de handel in drugs fundamenteel veranderd. Het is vergelijkbaar met hoe de platformeconomie de markt voor afhaaleten op z’n kop heeft gezet: een oneindig aanbod, online te bestellen en met service aan huis – al dan niet met een bezorgtoeslag.

Door de drugsmarkt te reguleren en onder te verdelen in twee categorieën – hard- en softdrugs – lukte het decennialang vrij goed de markten voor hasj en heroïne te scheiden. Ja, er was misbruik, maar dat bleef binnen de perken. Dat onderscheid is door de online verkoop nu in de praktijk verdwenen.

Ook een ander middel om drugsverkoop te dempen, is de overheid uit handen geslagen: het verbod op adverteren. Waar coffeeshops in de fysieke wereld geen reclame mogen maken, is dat verbod online praktisch niet te handhaven. Met even online zoeken is het menu van vrijwel íédere Amsterdamse coffeeshops boven tafel te krijgen.

Lees ook

Drugsrapport leest als een kleine gids voor ‘drugskoks’: de risico’s verplaatsen zich van Zuid- naar Oost-Nederland

Kleine fout kan dodelijk blijken

Daarnaast vervaagt de scheidingslijn tussen drugs en medicijnen. Neem sites als Funcaps en Slaappillen.net, die vanwege strafrechtelijk onderzoek inmiddels offline werden gehaald. Ze verkochten naast synthetische drugs, ogenschijnlijk legaal, ook geneesmiddelen die in Nederland alleen door apothekers mogen worden verhandeld.

Soms ging het om echte pillen, soms om namaak. Zo vermoedt justitie dat Slaappillen.net nagemaakte capsules oxycodon verkocht. Alleen bevatten die nitazenen, een opioïde die nog veel sterker is dan fentanyl en daarom verboden is: een kleine fout bij de dosering kan al dodelijk zijn. .

En daarnaast werden producten verkocht die op geneesmiddelen lijken, maar het niet waren. Bij Funcaps ging het bijvoorbeeld om benzodiazipines, slaapmiddelen waarvan de chemische samenstelling zo was aangepast dat ze formeel niet als benzodiazipines kunnen worden aangemerkt. onvoorspelbaar.

Dat rommelen met de chemische compositie begon ooit met varianten van xtc, de bekendste is 3MMC, op straat ook wel Poes of Miauw Miauw genoemd. Omdat die middelen – ook wel designerdrugs genoemd – niet onder de opiumwet vielen, konden ze tot voor kort legaal worden verkocht: als de verkoper zich maar aan de warenwet hield. Maar door in de Opiumwet naast categorie 1 en 2 (hard- en softdrugs) categorie 1A op te nemen voor designerdrugs, werden de meeste van deze middelen vanaf zomer 2025 verboden. Vandaar de strafzaken tegen Funcaps en Slaappillen.net.

Maar daarmee verdwenen die middelen niet, zo blijkt uit de menu’s die dealers verspreiden via onder meer WhatsApp en Snapchat. De klassieke telefoondealer – die handelde in ‘kabouterpost’ of ‘m’, zoals cocaïne en xtc wel worden genoemd – is sinds een aantal jaren verdrongen door dealers die alles verkopen: softdrugs, harddrugs, feestdrugs, pijnstillers, slaappillen, sigaretten, vapes en dus designerdrugs.

Een criminele marktplaats (Hansa Market) op een laptopscherm.

Foto Rob Engelaar / ANP

Cocaïne, pijnstillers en slaappillen

Die menukaarten illustreren bovendien de kracht van de moderne dealers: ze zijn online én offline actief. De achterliggende gedachte is eenvoudig: hoe toegankelijker, hoe groter het gebruik. Neem legale en overal verkrijgbare roesmiddelen als alcohol en sigaretten als voorbeeld: die hebben verreweg de meeste gebruikers en verslaafden. En het is die offline-online-combinatie van de nieuwe straatdealers die opsporingsambtenaren voor nieuwe problemen stelt en de verslavingszorg hoofdpijn bezorgt.

En jongeren op zoek naar een joint of een vape lopen vrij simpel tegen dealers aan die ook veel zwaardere middelen verkopen, zoals cocaïne, pijnstiller en slaappillen. De strafzaak tegen Funcaps leert dat de nieuwe generatie dealers hun marketing op orde heeft. Het concept van twee kopen, één betalen, is ze niet vreemd. Evenmin de promotieactie: koop een gram cocaïne en krijg een sample crystal meth cadeau.

Lees ook

Verdachten website Funcaps wisten dat pillen slachtoffers maakten. ‘Weer een dooie’, stuurden ze naar elkaar