Verdwenen beschaving in het Amazonegebied telde mogelijk 3 miljoen mensen

Laserscans hebben onthuld dat de oude Aquiry-beschaving groter was dan tot nu toe werd gedacht. De bevolking legde tienduizenden grote, geometrische aarden wallen en greppels aan in een gebied dat lange tijd is beschouwd als ongerepte wildernis.

Lasers die door het dichte bladerdak van het Amazoneregenwoud heen kunnen kijken, hebben honderden enorme bouwwerken aan het licht gebracht. Ze werden aangelegd door een verdwenen beschaving die bijna 1500 jaar lang floreerde. De vondsten ondersteunen het idee dat er ooit miljoenen mensen leefden in deze gebieden die tegenwoordig als wildernis worden beschouwd.

Ongerept regenwoud

De Aquiry-beschaving, die van ongeveer 600 v.Chr. tot 850 n.Chr. bestond, legde enorme geometrische grondwerken aan zonder daarbij metalen werktuigen of dieren te gebruiken. De aarden wallen en greppels die ze maakten, stellen mogelijk goden voor. Veel van de constructies zijn met elkaar verbonden door oude wegen.

LEES OOK

Hoe prehistorische volkeren duizenden jaren geleden al oceanen overstaken

Duizenden jaren voor de uitvinding van kompassen of zeilen staken prehistorische volkeren al oceanen over om afgelegen gebieden zoals Malta en Austral ...

Tot enkele tientallen jaren geleden was er weinig bekend over dit volk. Het deel van het Amazonegebied waar zij leefden, werd lange tijd beschouwd als ‘een vrijwel onbewoond, ongerept regenwoud’, zegt Latijns-Amerika-expert Martti Pärssinen van de Universiteit van Helsinki in Finland.

Geogliefen

Dankzij lidar krijgen onderzoekers nu een steeds beter beeld van de omvang van de beschaving. Met deze techniek wordt met lasers een driedimensionale kaart gemaakt van de bodem onder de begroeiing.

Vanuit vliegtuigen die over het regenwoud vliegen, worden per vierkante meter ongeveer dertig laserpulsen op de grond gericht. Door kleine openingen in het bladerdak kunnen sommige van die pulsen de bodem bereiken en terugkaatsen naar het vliegtuig.

In 2024 vlogen Pärssinen en zijn collega’s boven een gebied van bijna 4500 vierkante kilometer in de Braziliaanse deelstaten Acre en Amazonas. Daarbij ontdekten ze 432 geometrische structuren die door greppels worden omringd, ook wel geogliefen genoemd. Bijna 400 daarvan waren tot dan toe onbekend bij wetenschappers.

Door deze vondsten door te rekenen naar het volledige gebied van 183.000 vierkante kilometer waar de Aquiry-beschaving leefde, schatten de onderzoekers dat er mogelijk wel 30.000 geogliefen bestaan.

Verbluffende omvang

De maaksels beslaan gemiddeld zo’n 3 hectare, maar sommige zijn wel 50 hectare groot. De greppels zijn doorgaans 12 meter breed en tot 5 meter diep. ‘De omvang en precisie van deze bouwwerken zijn simpelweg verbluffend’, zegt Pärssinen.

Volgens de onderzoekers waren voor de aanleg en het onderhoud van een geoglief van gemiddelde grootte ongeveer driehonderd mensen nodig. Dat betekent dat de Aquiry-beschaving op haar hoogtepunt, tussen 100 en 300 n.Chr., tussen de 1,25 en 3 miljoen inwoners telde, zegt Pärssinen. Zelf acht hij de bovenkant van die schatting het waarschijnlijkst.

‘Het beeld van het Amazonegebied als een ongerepte wildernis is grotendeels een mythe. In werkelijkheid hebben oude samenlevingen een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van het regenwoud zoals we dat nu kennen’, zegt Pärssinen.

Grote invloed

De afgelopen twintig jaar hebben Pärssinen en zijn collega’s meer dan veertig ceremoniële plaatsen en nederzettingen opgegraven in de Braziliaanse deelstaten Acre, Amazonas en Rondônia. Daarnaast hebben ze ook werk verricht in Bolivia.

Daaruit bleek dat de geogliefen ceremoniële plekken waren waar mensen samenkwamen. Ze werden onder meer gebruikt voor politieke besluitvorming, rituele dansen, muziek, feesten, sportwedstrijden en balspelen. Ook konden leiders er hun vrijgevigheid tonen, zegt Pärssinen. Rond de constructies stonden waarschijnlijk lange woonhuizen waarin meerdere families samenleefden.

De Aquiry hadden veel invloed op het Amazonewoud, aldus Pärssinen. Ze brandden bamboebossen plat om ruimte te maken voor de teelt van maïs, pompoen en cassave. Ook kapten ze bos voor de enorme grondwerken en het uitgebreide wegennet dat ze verbond. Daarnaast verbouwden de Aquiry verschillende soorten fruitbomen, waaronder de paranotenboom en de perzikpalm. Waardoor hun beschaving uiteindelijk verdween, is niet bekend.

Gewaagd

Volgens antropoloog Michael Heckenberger van de Universiteit van Florida in de VS zijn de schattingen van de bevolkingsomvang gewaagd, maar wel ‘aannemelijk en uiterst belangrijk, zelfs verbijsterend’.

‘Het idee dat er voor de komst van Columbus stedelijke samenlevingen bestonden in het zuiden van het Amazonegebied heeft de afgelopen twintig jaar steeds meer steun gekregen. Nu moeten we vooral achterhalen wat zich rond de zichtbare grondconstructies bevond, bijvoorbeeld nederzettingen, die de hoge schattingen van het inwonersaantal kunnen onderbouwen’, zegt hij.

Amazone-onderzoeker Charles Clement van het Nationaal Instituut voor Onderzoek van het Amazonegebied in Brazilië zegt dat de nieuwe vondst laat zien dat er ‘een grootschalige cultuur in het Amazonewoud’ bestond. ‘Het spreekt voor zich dat de onderzoekers niet alle nieuw ontdekte geogliefen ter plaatse hebben gecontroleerd. Maar eerdere onderzoeken met lidar hebben betrouwbare resultaten opgeleverd, dus ik heb er vertrouwen in dat hun schattingen kloppen’, zegt hij.