Vijf jaar op Mars: dit is wat Perseverance tot nu toe heeft verwezenlijkt

Vandaag is het precies vijf jaar geleden sinds Marsrover Perseverance is geland op Mars. Sindsdien heeft de rover meer dan 40 kilometer afgelegd op de rode planeet en talloze wetenschappelijke ontdekkingen gedaan. Scientias.nl somt ze voor je op.

Om 21.55 uur Nederlandse tijd, exact vijf jaar geleden, was het feest bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory (JPL). Perseverance was elf minuten en 22 seconden eerder met succes geland op de bodem van de Jezero-krater op Mars. Deze locatie was niet toevallig gekozen: in de krater bevonden zich ooit een meer en een rivierdelta. De sedimentaire gesteenten die er zijn achtergebleven, boden de beste kans om sporen van eventueel oeroud microbieel leven te bewaren.

De rover kwam neer op slechts vijf meter van zijn doelwit. Het was de meest precieze Marslanding in de geschiedenis. Dit was mede mogelijk doordat het toestel tijdens zijn afdaling beelden maakte van het naderende oppervlak en die in realtime vergeleek met een kaart aan boord om veilig naar zijn landingsplek te sturen.

Meteen een unieke mijlpaal

Nog geen dag later, op 19 februari, kwam het eerste wapenfeit. Perseverance maakte toen de allereerste audio-opname op het oppervlak van Mars. De microfoon van het SuperCam-instrument ving het geluid op van een Martiaanse bries. Het was de eerste keer dat de mensheid kon horen hoe het klinkt op een andere planeet.

Exact twee maanden later, op 19 april, volgde een tweede doorbraak. De Marshelikopter Ingenuity vloog toen voor het eerst. Het 1,8 kilogram wegende toestel steeg tot enkele meters hoogte, hing 30 seconden stil in de ijle Marsatmosfeer en landde weer. Het was de eerste gecontroleerde, gemotoriseerde vlucht op een andere planeet. Er zouden er nog veel volgen.

Een dag later volgde nog een novum. Tijdens het MOXIE-experiment werd voor het eerst zuurstof geproduceerd uit de CO2-rijke atmosfeer van de rode planeet. Deze technologie zou cruciaal kunnen zijn voor toekomstige bemande missies. In totaal draaide het experiment 16 keer en werd genoeg zuurstof geproduceerd om een mens bij rust vier uur te laten ademen.

De eerste wetenschappelijke campagne

Al deze prestaties waren indrukwekkend en leverden behoorlijk wat krantenkoppen op, maar de eerste wetenschappelijke campagne begon pas in juni 2021. Perseverance ging toen naar de vloer van de krater en ontdekte dat die niet sedimentair, maar vulkanisch van oorsprong was. Tijdens deze missie probeerde de rover ook voor het eerst een monster van Marsgesteente te verzamelen. De eerste poging mislukte, maar bij de tweede poging in september dat jaar lukte het wel. Het doel was om een aantal monsters te verzamelen en op termijn terug naar de aarde te brengen.

In de maanden erna bleef Perseverance monsters verzamelen. In het tweede jaar zette de rover intussen koers naar de plek waarvoor hij überhaupt naar Mars was gekomen: de voet van een oude rivierdelta, genaamd Neretva Vallis, waar ooit water de Jezero-krater instroomde. Hier vond hij uiteindelijk de sedimentaire gesteenten waar hij naar op zoek was. Deze hadden de grootste kans om sporen van oud leven te bevatten.

Aan het einde van dit jaar, in december 2022 en januari 2023, deponeerde Perseverance tien monsterbuisjes op een plek die bekendstaat als “Three Forks”. Dit ‘nooddepot’ moet ervoor zorgen dat monsters terug naar de aarde gebracht kunnen worden mocht de rover ooit stukgaan.

Belangrijk mineraal gevonden

In zijn derde jaar begon Perseverance aan de beklimming van de delta langs de rand van de krater. Tijdens de beklimming vond de rover stenen die het mineraal olivijn bevatten. Het is een mineraal dat zeer goed geschikt is om sporen van oud leven te bewaren. Hoewel dit nog geen bewijs van leven was, nam de opwinding onder geologen toe.

In januari 2024 nam de rover afscheid van Ingenuity. De Marshelikopter, die ontworpen was om 5 vluchten uit te voeren, had er uiteindelijk 72 gedaan. Tijdens deze vluchten, die steeds complexer werden naarmate de tijd vorderde, nam Ingenuity talloze foto’s. Bij de laatste vlucht raakte een rotorblad beschadigd tijdens de landing. De helikopter ligt nu ergens in de duinen van Mars, zijn taak meer dan volbracht.

Enkele maanden later, in juli 2024, volgde de belangrijkste ontdekking tot dan toe: terwijl Perseverance een reeks rotsachtige ontsluitingen langs de randen van het oude rivierdal verkende, de zogenaamde Bright Angel-formatie, stuitte de rover op een pijlpuntvormige rots van ongeveer een meter breed. Deze rots, die de naam ‘Chevaya Falls’ kreeg, vertoonde donkere stipjes en witte, geringde vlekjes. De instrumenten van Perserverance detecteerden hierin een chemische cocktail die op aarde sterk in verband gebracht wordt met biologische processen. 

De rover boorde hier een monster dat meer dan een jaar lang geanalyseerd zou worden. Een jaar later publiceerden onderzoekers er een studie over in vakblad Nature. Daarin stelden ze dat ze geen sterk bewijs hadden gevonden voor een niet-biologische oorsprong. Toenmalig waarnemend NASA-topman Sean Duffy noemde het op een persconferentie “het duidelijkste teken van leven dat we ooit op Mars hebben gevonden”. Een chemische oorsprong kan echter nog altijd niet worden uitgesloten. Daarvoor moet het monster op aarde onderzocht worden.

Nog altijd nieuwe ontdekkingen

Ook in 2025 deed de rover nieuwe ontdekkingen. In september vorig jaar ontdekte Perseverance een ongewoon gevormde rots genaamd ‘Phippsaksla’. Uit een analyse bleken hoge concentraties aan ijzer en nikkel. Dat doet wetenschappers vermoeden dat het om een meteoriet gaat. Als dit wordt bevestigd, is het de eerste ijzer-nikkelmeteoriet die ooit op Mars is gevonden.

In november vorig jaar volgde opnieuw een opmerkelijke vondst. Onderzoekers konden na analyse van microfoonopnames bewijzen dat er bliksem is op de rode planeet. Denk daarbij niet aan grote bliksems zoals hier op aarde: het waren centimetergrote vonken die je kunt vergelijken met ontladingen van statische elektriciteit. Deze kleine flitsen ontstaan door wrijving tussen zandkorrels tijdens stofstormen op Mars.

Het jaar 2025 werd afgesloten met opnieuw iets unieks: Claude, een AI-model van het bedrijf Anthropic, stippelde voor het eerst een veilige route uit voor de rover op basis van orbitale beelden en terreindata. Nadat de rit eerst op een computer was gesimuleerd, reed Perseverance daadwerkelijk zo’n 456 meter op Mars, zonder de hulp van menselijke routeplanners. De technologie kan de planningtijd voor ritten halveren, aldus NASA en Anthropic.

Hoe zit het met die monsters?

Hoewel Perseverance een paradepaard is en de ontdekkingen die tot nu toe gedaan zijn van onschatbare waarde zijn, is niet alles rozengeur en maneschijn. De rover heeft immers tientallen monsterbuisjes gevuld, maar of ze ooit op aarde zullen terechtkomen, is verre van zeker.

Oorspronkelijk was het plan om deze tijdens een toekomstige missie, de Mars Sample Return (MSR), terug naar de aarde te halen. Het prijskaartje liep echter uit de hand en in januari dit jaar besloot het Amerikaanse Congres om de missie niet te financieren, waardoor die effectief geannuleerd is. Wel is er een (veel kleiner) budget vrijgemaakt om technologieën te ontwikkelen voor toekomstige robotische missies. De hoop dat de Perseverance-monsters ooit op aarde bestudeerd kunnen worden, is daarom nog niet volledig verdwenen. China werkt intussen aan een vergelijkbare missie om in de jaren ’30 Marsmonsters naar de aarde te brengen.

Perseverance blijft volharden

Intussen is Perseverance nog lang niet klaar. Wetenschappers bij NASA denken dat de rover nog minstens vijf jaar mee kan. Een jaar geleden begon Perseverance aan zijn vijfde wetenschappelijke campagne, waarin hij afdaalt naar een nieuw gebied: een vlakte voorbij de kraterrand genaamd ‘Lac de Charmes’. Daar hopen wetenschappers meer oeroude gesteenten te vinden die olivijn bevatten. Het verhaal is dus nog lang niet afgelopen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zijn dit de eerste echte sporen van leven op Mars? Marsrover vond mysterieuze klontjes die mogelijk van organische oorsprong zijn en Bliksem op Mars: Perseverance vindt bewijs voor elektriciteit op de rode planeet. Of lees dit artikel: Gaan deze bacteriën ons helpen om Mars te koloniseren?.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: