VN-rapport: aarde meer uit balans dan ooit gemeten, alle seinen op rood

3 uren geleden 1

Het klimaat was nooit eerder in de waargenomen geschiedenis zo erg uit balans. Dat schrijft de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) maandag in haar jaarlijkse rapport over de staat van het klimaat. De afgelopen 800.000 jaar was de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer niet zo hoog. Extreem weer veroorzaakt ondertussen wereldwijd onherstelbare schade aan ecosystemen en samenlevingen.

De WMO, een gezaghebbende gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties (VN), meldt dat de laatste elf jaar (2015-2025) de elf warmste jaren ooit gemeten zijn. „Als de geschiedenis zich elf keer herhaalt, dan is dat geen toeval meer”, reageert secretaris-generaal van de VN António Guterres. „Het is een roep om actie.”

Voor het eerst nam de WMO ook de ‘energie-onbalans’ van de aarde mee als indicator. Dat is het verschil tussen de hoeveelheid energie die vanaf de zon de aarde bereikt, en de hoeveelheid energie die van de aarde terug de ruimte in straalt.

In een stabiel klimaat zou dat verschil miniem zijn. Maar door de hoge concentratie aan broeikasgassen, met name veroorzaakt door het gebruik van fossiele brandstoffen, blijft veel energie in de atmosfeer hangen. Het gevolg is een ernstig verstoorde balans: niet eerder zag de WMO dat de aarde zoveel warmte vasthield als in 2025.

Het grootste deel van deze klap wordt opgevangen door oceanen. Die absorberen 91 procent van de overtollige warmte, en fungeren zo als een buffer tegen hogere temperaturen op het land. In 2025 bereikte de temperatuur van de oceanen dan ook een recordhoogte. De opwarming van oceanen leidt in combinatie met de smeltende ijskappen tot een stijgende zeespiegel, het afsterven van koraalriffen, en afnemende biodiversiteit.

Duizenden doden in 2025

„We zullen de gevolgen hiervan nog honderden, zo niet duizenden jaren ondervinden”, waarschuwt secretaris-generaal van de WMO Celeste Saulo. Klimaatwetenschappers benadrukken al jaren dat klimaatverandering niet alleen de natuur raakt, maar ook het welzijn van mensen.

Dat punt wordt alsmaar urgenter, ziet ook Saulo. „In 2025 hebben hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen duizenden doden veroorzaakt, miljoenen mensen geraakt en miljarden aan economische verliezen teweeggebracht.”

Meer dan een derde van de wereldwijde beroepsbevolking, 1,2 miljard mensen, wordt bovendien jaarlijkse blootgesteld aan hitterisico’s op hun werkplek. Dit raakt werknemers in de landbouw en de bouw het hardst. Werken onder extreme temperaturen kan onder meer uitdroging, extreme vermoeidheid, hart- of nierproblemen veroorzaken. Ook het risico op (dodelijke) ongelukken neemt toe.

Volgens VN-secretaris-generaal Guterres, die spreekt van „klimaatchaos”, staan alle seinen „op rood”. Toch lijken weinig overheden wereldwijd zijn zorgen te delen. Tien jaar geleden nog zetten 195 landen hun handtekening onder het Klimaatakkoord van Parijs, waarin werd afgesproken de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad in 2030 te houden. In oktober bleek dat de wereldeconomie sindsdien nauwelijks verduurzaamt en dat de subsidiering van fossiele brandstoffen (kolen, olie en gas) zelfs met tientallen miljarden per jaar steeg. Dat de grens van 1,5 graad gepasseerd wordt, is volgens wetenschappers inmiddels onvermijdelijk.