Waarom de belasting op vermogensinkomsten wél omhoog moet

Het kan beter, het moet beter en toch lukt het maar niet. Nederland is een rijk land dat er telkens opnieuw voor terugschrikt om rijkdom evenwichtig te belasten. Liever heffen kabinetten wat extra belasting op de favoriete melkkoe: mensen die werken.

En dat is gek. Er ligt inmiddels een stapel doorwrochte adviezen om werken niet nóg meer te belasten. Want dat is slecht voor de economie. Verschuif de belastingdruk wat meer naar mensen met vermogen, is het advies, want de lasten zijn nu onevenwichtig verdeeld.

Maar nee. Ook het nieuwe kabinet luistert niet.

De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA vraagt van iedereen – burgers én bedrijven – een bijdrage om het leger te versterken. Eén groep is echter gevrijwaard van deze vrijheidsheffing: vermogenden. De 3,4 miljard euro aan extra heffing voor burgers komt volledig uit een hogere loon- en inkomstenbelasting.

Dat terwijl D66 en CDA in hun tussenakkoord „nog een betere balans” wilden tussen de lasten op arbeid en vermogen, zodat „werken meer gaat lonen”. In het regeerakkoord met de VVD is niets over die balans terug te vinden. Werken gaat minder lonen. Vermogen blijft even lucratief. Dankzij de VVD komt de rekening vooral terecht bij de hardwerkende Nederlanders voor wie de partij zegt op te komen.

Dat is slecht voor de economie, zegt hoogleraar Bas Jacobs, gespecialiseerd in overheidsfinanciën en belastingheffing. Hij onderzoekt hoe overheden optimaal belasting kunnen heffen tegen de laagste maatschappelijke kosten. „Kijk, iedere belasting verstoort economische beslissingen.” Zo maakt een hoge belasting op inkomen uit arbeid, werken minder aantrekkelijk. „Maar die verstoringen nemen kwadratisch toe hoe hoger de belastingdruk wordt.”

Daarom spreidt een slimme overheid de belastingdruk netjes uit over arbeid en kapitaal. Een land zoals Nederland, dat vermogen laag belast en arbeid hoog, maakt investeren in scholing, kennis en carrière minder lucratief dan rentenieren, beleggen in aandelen of investeren in onroerend goed.

Nou zal een optimale belasting op vermogen wat lager moeten zijn dan die op werk, zegt Jacobs. „Belastingen op inkomen uit vermogen verstoren economische beslissingen nou eenmaal sterker, en leiden ook tot meer belastingontwijking. Bijvoorbeeld omdat het besparingen en investeringen ontmoedigt en vermogen zich naar belastingvriendelijke landen kan verplaatsen.” Maar in Nederland is de belasting op kapitaalinkomen te laag, zegt Jacobs.

En nee, dit is geen pleidooi voor hogere belastingen. Hoe hoog of laag de algehele belastingdruk moet zijn, is een politieke keuze. „Of je nu veel of weinig wilt belasten, inkomen uit vermogen hoort evenwichtig te worden belast naast inkomen uit arbeid en dat doet Nederland nu niet goed.” Dat constateerde ook de Studiegroep Begrotingsruimte, met daarin onder anderen de president van De Nederlandsche Bank, afgelopen zomer.

Bovendien is de kans groot dat de verhouding tussen de belastingdruk op arbeid en kapitaal nóg schever wordt. Door de vergrijzing wordt de groep werkenden relatief kleiner, terwijl door stijgende zorgpremies hun belastingdruk vanzelf verder stijgt. Tegelijk groeit de hoeveelheid vermogen, schreven ambtenaren in 2024. Zo wordt de Hollandse belastingmix een toren van Pisa, die steeds zwaarder op een kleiner deel van de economie drukt.

Slot op de deur

Hoe Nederland belasting heft, vergroot daarbij ook nog de ongelijkheid. De overheid belast allerlei vormen van vermogen anders: sparen, beleggen, onroerend goed, eerste en tweede huizen, geld in bv’s. Jacobs: „Het is een puinhoop. Bepaalde vermogensinkomsten worden belast, terwijl vermogensopbouw via huizen en pensioenen wordt gesubsidieerd. Voor vermogens in bv’s zijn er allerlei belastingvoordelen.”

Dat heeft grote effecten. „Slimmeriken met een belastingadviseur kunnen het belastingstelsel bespelen en dragen veel minder af. Legaal.” Zo stallen de rijkste Nederlanders veel vermogen in bv’s: 75 procent komt van de rijkste 1 procent. „Dat geld kunnen ze vervolgens toch consumeren door te lenen van hun bv.” Bovendien kunnen de allerrijksten via deze bv’s hun vermogen veel gunstiger nalaten aan hun kinderen dan andere Nederlanders. Dat vergroot de vermogensongelijkheid.

Bij een betere belastingmix hoort óók een hogere belasting op de vermogens die veel Nederlanders hebben opgebouwd in huizen. Voor een goed werkende economie wil je belastingen neerleggen waar die de minste economische schade opleveren, zoals op huizen, zegt Jacobs. Zodat de belastingen die de meeste schade omdat ze economische activiteit ontmoedigen, veroorzaken – die op werken en ondernemen – omlaag kunnen. Nederland doet het nu andersom.

De verkiezingsplannen van linkse partijen, inclusief D66, zijn volgens Jacobs echter te radicaal. „Die partijen verhogen de belastingen
op winst, inkomen én vermogen zoveel dat het sparen, investeren en ondernemen ontmoedigt en kapitaalvlucht uitlokt. Dan haal je uiteindelijk minder belasting op. Ook als je heel links bent, is dat niet verstandig.”

Jacobs is het wél eens met het voorstel dat de Franse econoom Gabriel Zucman deze week in de Tweede Kamer toelichtte. Zucman wil een minimumbelasting invoeren zodat superrijken een minimum aan inkomstenbelasting gaan betalen. Mensen met een vermogen boven de 100 miljoen euro zouden daarover minstens 2 procent vermogensbelasting moeten betalen. Doen ze dat al, dan verandert er niks.

Uit onderzoek blijkt dat de belastingdruk voor de allerrijksten in landen als Nederland, Frankrijk, Zweden en Noorwegen veel lager is dan voor het gros van de burgers. Zucman in zijn boek: „Mensen die rijk genoeg zijn, kunnen hun vermogen gemakkelijk zo organiseren dat het weinig – en soms geen – belastbaar inkomen genereert.” Bijvoorbeeld door vermogen in bv’s te stallen.

Jacobs ziet deze Zucman-taks als een slot op de deur. Idealiter belast de overheid inkomsten uit vermogen en niet het vermogen zelf. „Dat is efficiënter en rechtvaardiger.” Maar de superrijken belasten blijkt nou eenmaal moeilijk. „Zucmans voorstel is een pragmatische oplossing. Je wil niet dat superrijken zich kunnen ontworstelen aan de samenleving.”

Wie de economie, werken en ondernemen een warm hart toedraagt, zou een volwassen debat moeten voeren over het beter belasten van vermogen. Dat is niet links, maar beter voor samenleving én economie.