‘Winterspelen zijn slechts topje van de ijsberg: grote skioorden hebben geen toekomst meer’

Als vrijdag 6 februari Italiaanse en internationale sterren als Laura Pausini, Andrea Bocelli en Mariah Carey in het San Siro-stadion van Milaan de Olympische Winterspelen op gang zingen, blijven veel scholen in de stad die dag verplicht dicht. Milaan hoopt zo een verkeersinfarct op de openingsavond te vermijden. Een gemiste kans, protesteert milieuorganisatie Legambiente, die vraagt waarom de stad niet liever duurzame mobiliteit promoot, bijvoorbeeld door alleen de omliggende straten van scholen af te sluiten voor auto’s, en leerlingen en hun ouders ertoe aan te zetten die dag te lopen of te fietsen naar school.

Het is een kleine, lokale polemiek in de grotere controverses rond de Winterspelen en hun impact op mens en milieu. Behalve in Milaan, waar de ijshockey- en schaatswedstrijden zijn, staan er straks ook in het mondaine skioord Cortina d’Ampezzo heel wat wedstrijden gepland, zoals bobslee, skeleton, rodelen en alpineskiën. Met speciale shuttlebussen moet het olympische circus van sporters, media, sponsoren en publiek bijna vijf uur rijden tussen beide locaties. Maar er wordt ook nog om medailles gestreden in onder meer Bormio, Livigno en Predazzo, allemaal locaties hoog in de Alpen, met soms onderling grote afstanden op ijzige winterwegen.

Het sportevenement wordt in drie Noord-Italiaanse regio’s georganiseerd. Het wedstrijdgebied in Lombardije, Veneto en Trentino-Zuid-Tirol is met meer dan 22.000 vierkante kilometer het meest uitgestrekte in de geschiedenis van de Olympische en Paralympische Winterspelen. In een recent rapport schatten het Britse Scientists for Global Responsibility en het Brits-Zweedse New Weather Institute, twee onderzoeks- en belangenorganisaties, de totale uitstoot van de Spelen op ongeveer 930.000 ton CO₂. Het sporttoernooi leidt volgens de organisaties op termijn tot een verlies van 2,3 vierkante kilometer sneeuwbedekking en meer dan 14 miljoen ton gletsjerijs.

Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) schat dat in 2040 nog slechts tien landen in aanmerking komen om de Winterspelen te organiseren

Daar houdt het niet op. Door met volgens het rapport „vervuilende sponsors” zoals energiebedrijf Eni, autobouwer Stellantis en luchtvaartmaatschappij ITA Airways in zee te gaan, doet Milaan-Cortina daar naar schatting een extra uitstoot van 1,3 miljoen ton CO₂ bovenop, ofwel 40 procent meer dan de directe uitstoot van de Spelen zelf.

‘Tendentieuze schatting’

Klimaatwetenschapper Stuart Parkinson, hoofdauteur van het rapport, licht telefonisch de cijfers toe: „De basisuitstoot van 930.000 ton berekenden wij op basis van de laatste projectie van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) zelf. De recentste schatting van het IOC bedroeg 1 miljoen ton, los van het effect van geplande energiezuinige maatregelen. In onze berekening hielden wij ook al rekening met het effect van die ingrepen.”

De ruime extra uitstoot die de opstellers van het rapport aan de sponsors toeschrijven, baseren ze op de verwachte inkomstengroei door de extra zichtbaarheid voor deze bedrijven als sponsors van de Spelen. Het gaat dus om een verdere indirecte uitstootverhoging. „Geen enkel bedrijf sponsort zo’n evenement voor een publiek van 2 miljard televisiekijkers zonder te verwachten ook meer te verkopen”, zegt de klimaatwetenschapper. Eni, actief in olie- en gasexploratie, sprak in de Italiaanse media van een „tendentieuze” schatting en benadrukt dat het de Spelen juist grotendeels bevoorraadt met hernieuwbare energie.

Parkinson staat achter zijn rapport. Volgens de klimaatwetenschapper stuurden de organisatoren een veel betere boodschap uit door als sponsors bedrijven met een lage uitstoot te kiezen, het vliegverkeer naar de olympische locaties juist te beperken en al zéker geen nieuwe sportcomplexen te bouwen. Dat was ook het oorspronkelijke plan in de kandidatuur voor deze Spelen. Daarin worden duurzaamheid en het streefdoel om zoveel mogelijk bestaande wintersportinfrastructuur te gebruiken, benadrukt.

Lees ook

Bouwafval en een gat in het ijs van de ijshockey-arena: Italië is nog niet helemaal klaar voor Winterspelen

Maar gaandeweg werd het plan aangepast. In Milaan vindt het olympisch ijshockey straks plaats in een gloednieuwe arena, een privaat bouwproject van het Duitse bedrijf CTS Eventim. Het prijskaartje is nog onbekend, maar sommige bronnen melden dat de kostprijs mogelijk oploopt tot meer dan 250 miljoen euro. Cortina d’Ampezzo is dan weer een bobsleebaan rijker, kostprijs 118 miljoen euro. Een smak geld voor nichesporten zoals bobslee, rodelen en skeleton met in heel Italië slechts een vijftigtal beoefenaars, zeggen critici. De Italiaanse overheid investeert 3,5 miljard euro in de komende Winterspelen.

Het Zwitserse vrouwenbobsleeteam tijdens een wedstrijd in de nieuwe bobsleebaan voor de Spelen in Milaan-Cortina, in november 2025.

Foto Stefano RELLANDINI / AFP

De bobsleebaan van de Winterspelen van 2006 in Turijn ligt er in 2023 verlaten bij.

Foto MARCO BERTORELLO / AFP

„De bobsleebaan is waanzin en een voorbeeld van pure bouwspeculatie”, zegt schrijver en klimaatactivist Paolo Cognetti, in een podcast van de krant Il Dolomiti. „Die artificiële, peperdure piste door de bergen wordt tijdens de Spelen een paar dagen gebruikt en ligt er achteraf verlaten bij.” Zo liep het ook na de Winterspelen van 2006 in Turijn, merkt Cognetti op. Speciaal voor die Spelen kreeg de gemeente Cesana Torinese, niet ver van de Franse grens, er een nieuwe bobsleebaan bij. Maar sinds 2011 staat het sportcomplex te verkrotten. Vergeefs stelde de burgemeester voor de baan te moderniseren en voor deze Spelen te gebruiken.

Lees ook

Duurzame Winterspelen? Bobsleebaan in Italiaanse Alpen kost 118 miljoen euro

Cognetti, die afwisselend verblijft tussen Milaan en Estoul, een bergdorpje in de Noord-Italiaanse Aostavallei, heeft nog meer kritiek op onze houding tegenover de klimaatverandering. In Estoul droogt het bronwater op, iets wat zelfs de oudste bewoners nooit hebben meegemaakt. De gletsjers van het bergmassief Monte Rosa smelten zienderogen. Maar hardleers trekt de mens steeds hoger, op zoek naar sneeuw. Hij kan er met zijn hoofd niet bij, zei hij vorig jaar tegen NRC, dat zelfs met bulldozers stukken ijs uit gletsjers worden gegraven om skipistes aan te leggen.

Sneeuwkanonnen

Hoe houdbaar is het om in die fragiele Alpen te blijven wintersporten en geregeld ook grote sporttoernooien zoals de Spelen, of wereldbekerwedstrijden skiën te organiseren? Volgens Scientists for Global Responsibility en New Weather Institute gingen de afgelopen vijf jaar in Italië 265 skistations dicht. Het wintersportseizoen in Italië is nu al onmogelijk zonder sneeuwkanonnen, waarbij een grote hoeveelheid water en energie wordt gebruikt.

Ook de organisatoren van Milaan-Cortina zullen kunstmatig opgespoten sneeuw gebruiken, ongeacht de natuurlijke sneeuwval, om de condities van de wedstrijdbanen zo goed mogelijk te kunnen controleren. Dit soort sneeuw zal ook nodig zijn in 2030 in Frankrijk, de volgende organisator van de Winterspelen, waar ook al meer dan 180 skistations zijn dichtgegaan. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) schat zelf dat in 2040 nog slechts tien landen in aanmerking komen om de Winterspelen te organiseren.

Sneeuwkanonnen spuiten verse sneeuw op bij Livigno.

Volgens Antonio Montani, voorzitter van de Club Alpino Italiano, een vereniging van bergliefhebbers en ook een erkende milieubeschermingsorganisatie, zijn de Winterspelen „het topje van de ijsberg” en belichten ze het echte probleem. „Honderden skistations blijven alleen maar open met kunstmatig gemaakte sneeuw, wat hoge energiekosten met zich meebrengt. Zonder subsidies redden ze het niet.” Grote skistations koste wat het kost openhouden, gaat niet langer op, zegt Montani aan de telefoon. „Hoog tijd om na te denken over een ander, meer duurzaam economisch en toeristisch model voor de bergen.”

Hoog tijd om na te denken over een ander, meer duurzaam economisch en toeristisch model voor de bergen

En dat geldt ook voor de toekomst van de Olympische Winterspelen: „De impact op de gemeenschap is groot. Want wie gaat het peperdure onderhoud van de nieuwe bobsleebaan eigenlijk betalen?” Ook het milieu heeft flink te lijden onder de Spelen, vreest hij. De Italiaanse Alpenclub werd uitgenodigd tijdens de voorbereidingen op het sporttoernooi, maar verliet snel de besprekingen. Volgens voorzitter Montani gebeurde dit omdat er milieueffectbeoordelingen ontbraken voor infrastructuurwerkzaamheden zoals straten, parkeerplaatsen en de waterreservoirs die nodig zijn voor de sneeuwproductie.

Zijn vereniging is helemaal niet tégen de Olympische Winterspelen, verduidelijkt de voorzitter: „Onze leden houden van bergen, sneeuw en van alpineskiën, een olympische discipline. Uiteraard zullen wij straks meeleven en aanmoedigen”, zegt Montani. „De Spelen zijn een groot feest en sturen wereldwijd een belangrijke boodschap van vrede uit. Ze hebben zeker hun belang en ook een toekomst.” Maar dan moet de aanpak anders, vindt de natuurliefhebber. Denk na over een ander en vernieuwend model, suggereert hij. „En stap zo eindelijk af van deze industriële aanpak in een al uiterst broos en beproefd berglandschap.”