Aantal borstkankergevallen neemt snel toe: zes risicofactoren die een rol spelen

Borstkanker is al jaren de meest voorkomende kankersoort bij vrouwen wereldwijd. En dat blijft ook zo volgens een grootschalige studie in The Lancet. Sterker nog: als de huidige trend doorzet, krijgen in 2050 meer dan 3,5 miljoen vrouwen per jaar de diagnose.

Dat is een stijging van een derde ten opzichte van 2023, toen het nog om 2,3 miljoen nieuwe gevallen ging. Als er niks verandert, dan zal het aantal sterfgevallen oplopen van 764.000 naar 1,4 miljoen per jaar, een stijging van liefst 44 procent.

Hoofdonderzoeker Kayleigh Bhangdia van de University of Washington: “Borstkanker eist nog altijd een enorme tol van vrouwen en hun omgeving”, zegt zij. Bovendien groeit de ongelijkheid rond borstkanker. De ziektelast verschuift steeds meer naar lage- en middeninkomenslanden.

Ongelijkheid neemt toe

“In rijke landen profiteren vrouwen van screening, vroege diagnose en uitgebreide behandelmogelijkheden”, gaat Bhangdia verder. “Maar in landen met minder middelen worden tumoren vaak pas in een laat stadium ontdekt. De toegang tot zorg is er beperkter en de sterftecijfers liggen dan ook een stuk hoger. Dat dreigt de vooruitgang in de vrouwengezondheid teniet te doen.” In 2023 werd 73 procent van alle nieuwe diagnoses gesteld in hogere inkomenslanden. Ondertussen viel in lagere en middeninkomenslanden 39 procent van alle sterfgevallen.

Na correctie voor leeftijd worden nog steeds in rijke landen, zoals Monaco, Andorra, Frankrijk, Duitsland en Ierland, de meeste diagnoses gesteld. Het gaat om 100 of meer nieuwe gevallen per 100.000 vrouwen per jaar. In landen als Afghanistan, Somalië en Mozambique ligt dat cijfer onder de 13 per 100.000. Maar de groei is wel het snelst in lage-inkomenslanden: daar steeg het aantal nieuwe gevallen sinds 1990, gecorrigeerd voor leeftijd, gemiddeld met maar liefst 147 procent. In rijke landen bleef dit cijfer ongeveer hetzelfde.

Onbetaalbare behandelingen

De ongelijkheid tussen arm en rijk is schrijnend: tussen 1990 en 2023 daalde in hoge-inkomenslanden het aantal borstkankerdoden met gemiddeld 30 procent tot 16 per 100.000 vrouwen. In lage-inkomenslanden verdubbelden de sterfgevallen bijna tot 24 per 100.000. “Veel van deze landen kampen met snelle demografische en leefstijlveranderingen, terwijl hun zorgsystemen hier niet op berekend zijn”, legt onderzoeker Olayinka Ilesanmi van Africa CDC uit. “Er is een tekort aan radiotherapie-apparatuur, chemotherapie en laboratoria. Bovendien zijn standaardbehandelingen vaak onbetaalbaar voor de patiënten.”

Jongere vrouwen vaker getroffen

Wereldwijd krijgen vrouwen van 55 jaar en ouder nog altijd drie keer zo vaak borstkanker als vrouwen tussen de 20 en 54 jaar (161 versus 50 nieuwe gevallen per 100.000). Maar onder die jongere groep steeg het aantal nieuwe diagnoses sinds 1990 met 29 procent, terwijl het bij oudere vrouwen relatief stabiel bleef.

Vermijdbare risicofactoren

Opvallend is dat 28 procent van de wereldwijde ziektelast in 2023, uit te drukken in 6,8 miljoen verloren levensjaren, gekoppeld is aan zes beïnvloedbare risicofactoren. De grootste boosdoener: een hoge consumptie van rood vlees (bijna 11 procent van alle verloren gezonde levensjaren), gevolgd door tabaksgebruik (8%), een hoge bloedsuiker (6%), overgewicht (4%), alcoholgebruik (2%) en weinig lichaamsbeweging (2%).

Toch is er ook goed nieuws: de ziektelast als gevolg van alcohol- en tabaksgebruik daalde sinds 1990 respectievelijk met 47 en 28 procent. Voor de andere risicofactoren is er geen vooruitgang te melden. “Meer dan een kwart van de wereldwijde borstkankerlast hangt samen met leefstijl”, zegt onderzoeker Marie Ng. “Dat biedt enorme kansen om het risico voor de volgende generatie te verlagen. Het is van het grootste belang om gezondheidsbeleid op te tuigen dat gezonde keuzes makkelijker maakt. Ondertussen moeten we obesitas en hoge bloedsuiker actief aanpakken.”

Gelijke overlevingskansen

Toch is preventie alleen niet genoeg. Zelfs met het beste beleid zullen miljoenen vrouwen borstkanker krijgen. “Internationale samenwerking is cruciaal om goed functionerende zorgsystemen op te bouwen die vroege diagnose en optimale behandeling mogelijk maken”, zegt onderzoeker Lisa Force. “We moeten er alles aan doen om patiënten te beschermen tegen torenhoge rekeningen en tegelijk hun overlevingskansen verbeteren. De behandelingskosten moeten omlaag en essentiële borstkankerzorg hoort overal ter wereld onderdeel te zijn van universele ziektekostenverzekeringen.”

Zonder gerichte actie groeit borstkanker uit tot een nog grotere mondiale crisis. Maar met preventie, betere zorg en politieke wil is het tij nog te keren.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zelfs bij uitgezaaide borstkanker vergroot screening de overlevingskans enorm en Als vrouwen meer informatie krijgen over borstkankeronderzoek nemen ze een verrassend besluit. Of lees dit artikel: Onderzoekers ontdekken 200 stoffen in verpakkingsmateriaal die borstkanker kunnen veroorzaken.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: