Agressief als tiener? Je lichaam onthoudt het

Wie als dertienjarige veel ruzie maakt en agressief gedrag vertoont, is op zijn dertigste biologisch ouder dan leeftijdsgenoten. Dat blijkt uit een Amerikaanse studie die jongeren zeventien jaar lang volgde. Vooral conflicten met vaders lijken een verrassend grote rol te spelen.

De meeste studies naar stress richten hun blik op volwassenen. Logisch, want daar zie je de schade het duidelijkst. Maar wat als het kwaad al veel eerder is geschied? Onderzoekers van de University of Virginia wilden het weten. Ze volgden 121 jongeren daarom vanaf hun dertiende tot ze dertig waren. In die zeventien jaar verzamelden ze gegevens van de deelnemers zelf, van hun ouders en van hun beste vrienden.

Toen de deelnemers dertig waren, werd bloed afgenomen. Met twee verschillende methodes werd vervolgens hun biologische leeftijd berekend. Bij zo’n bloedonderzoek wordt gekeken naar een breed palet aan lichamelijke waarden zoals bloeddruk, cholesterol, ontstekingswaarden en nierfunctie om te bepalen hoe ver iemands lichaam daadwerkelijk is verouderd, los van wat er op diens identiteitskaart staat.

Agressie is een belangrijke voorspeller

De onderzoekers ontdekten dat tieners die tussen hun dertiende en vijftiende hoog scoorden op agressief gedrag op hun dertigste biologisch verder verouderd waren dan je op basis van hun kalenderleeftijd zou verwachten. Dat was zelfs zo wanneer de onderzoekers rekening hielden met factoren die het resultaat zouden kunnen vertekenen, zoals het gezinsinkomen. Agressie op zich was al genoeg om het verschil te verklaren.

Nu veroorzaakt een driftbui op je dertiende natuurlijk niet rechtstreeks een hoger cholesterolniveau op je dertigste. Ergens in die zeventien jaar moet er iets anders zijn gebeurd. De onderzoekers gingen op zoek naar de schakels daartussen.

De rol van de vader

En die vonden ze. Tieners die op jonge leeftijd agressiever waren, ontwikkelden in de jaren daarna meer conflicten met hun vader. En het waren juist die conflicten die de versnelde veroudering voorspelden. Bij conflicten met moeders zagen de onderzoekers dat effect niet.

Waarom specifiek vaders? De onderzoekers doen een aantal voorzichtige suggesties. Mogelijk speelt fysieke kracht een rol: ruzie met iemand die sterker is dan jij, kan op een diep biologisch niveau als bedreigend worden ervaren. Daarnaast wijst eerder onderzoek erop dat de betrokkenheid van vaders een unieke invloed heeft op de ontwikkeling van het zenuwstelsel bij kinderen, een invloed die zich dus ook in negatieve zin kan laten gelden.

Vrienden die de rekening betalen

Naast de relatie met de vader dook er een tweede tussenstap op. Deelnemers die als tiener agressiever waren, gingen zich als twintigers vaker straffend gedragen tegenover hun beste vrienden. Dat deden zij door hun vrienden opzettelijk te negeren, te kleineren of te manipuleren. Het waren de vrienden zelf die dit zeiden, niet de deelnemers. Ook dit gedrag hing samen met snellere biologische veroudering.

Zwaarder op de weegschaal

De onderzoekers keken ook naar het lichaamsgewicht van de deelnemers. Dezelfde keten van vroege agressie, gevolgd door vaderconflict en straffend gedrag richting vrienden, bleek ook te voorspellen wie op zijn dertigste een hoger BMI had. Kennelijk spelen sociale factoren dus een grotere rol bij gewichtstoename dan we doorgaans denken.

De verklaring ligt waarschijnlijk bij chronische stress. Wie jarenlang in sociale spanning leeft, houdt zijn stresssysteem voortdurend op scherp. Dat leidt tot slechtere slaap, ongezonder eetgedrag en een verstoorde hormoonhuishouding. Die effecten stapelen zich op en vertalen zich uiteindelijk in meetbare biologische slijtage.

De studie heeft wel een aantal beperkingen. De groep jongeren die gevolgd werd is klein en de resultaten tonen geen oorzakelijk verband aan. Mogelijk spelen er andere factoren mee die de onderzoekers niet hebben gemeten. Bovendien is de biologische leeftijd alleen aan het einde van de studieperiode bepaald. Hoe het verouderingsproces in de tussenliggende jaren precies verliep, is niet duidelijk.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een nieuw soort bystandereffect? Agressie werkt aanstekelijk, vooral bij mannen en Dit doodnormale voedingssupplement blijkt agressief gedrag opvallend doeltreffend de kop in te drukken. Of lees dit artikel: Mannen zijn vaak slecht voorbereid op vaderschap, en dit is waarom.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: