Minister Hermans zoekt steun voor forse zorgbezuinigingen, maar die lijkt ver te zoeken

6 uren geleden 1

‘We zullen het heus niet over alles met elkaar eens zijn. Maar ik hoop dat we elkaar wel kunnen vinden.” Met die hoopvolle woorden begon Sophie Hermans, nog geen twee weken minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), deze donderdag haar bijdrage aan het debat over de begroting van VWS.

Het kabinet wil voor zo’n tien miljard euro op de zorg bezuinigen. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben in de Tweede Kamer 66 zetels, tien te kort voor een meerderheid. In de Eerste Kamer is dat tekort nog groter. En dus heeft minister Hermans de steun van de oppositie hard nodig, vooral van GroenLinks-PvdA, om voor de kabinetsplannen in beide Kamers een meerderheid te krijgen.

Die plannen, die vrijwel iedereen gaan raken, hebben de afgelopen weken tot veel onrust geleid. Zo wil het kabinet-Jetten het basispakket inperken, een eigen bijdrage in de wijkverpleging introduceren, de vergoeding van ongecontracteerde zorg afschaffen, de belastingaftrek van specifieke zorgkosten schrappen en het eigen risico vanaf 2027 verhogen naar 440 euro (nu 385) en elk jaar indexeren.

De maatregelen vallen slecht bij vrijwel alle oppositiepartijen, bleek dinsdag tijdens het debat

Formeel ging de tweedaagse begrotingsbehandeling weliswaar over de begroting van 2026, maar in de praktijk ging het debat vooral over alle bezuinigings- en hervormingsplannen uit het coalitieakkoord. Voor minister Hermans een mooie kans eens te kijken hoeveel steun er voor haar plannen is.

En dat viel tegen. De maatregelen vallen slecht bij vrijwel alle oppositiepartijen, bleek dinsdag tijdens het debat. „Platte, botte bezuinigingen”, vond Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA). René Claassen (Groep-Markuszower): „Voor mensen die zorg nodig hebben, tekent zich een ramp af. Dit zijn ridicule plannen. Die gaan we torpederen.”

De oppositie vreest dat mensen zorg gaan mijden dankzij bijvoorbeeld het verhogen van het eigen risico en het invoeren van eigen bijdragen. Ook wijst ze op „de stapeling van maatregelen” uit het coalitieakkoord – niet alleen in de zorg maar bijvoorbeeld ook de ingrepen in de sociale zekerheid – die kwetsbare mensen raken en voor meer armoede zullen zorgen. Daar wees het Centraal Planbureau onlangs ook al op.

Oppositie wil andere bezuinigingen

Over de diagnose – stijgende kosten, groeiend personeelstekort, lange wachtlijsten, toenemende zorgvraag – zijn het kabinet, de coalitiepartijen en de meeste oppositiepartijen het wel eens. Maar over de oplossing niet. Bedenk andere plannen, vond de oppositie, bijvoorbeeld meer doen aan preventie, medisch specialisten in loondienst nemen en zorgfraude harder aanpakken. „Dat levert ook heel veel geld op”, zei Bushoff dinsdag.

Kamerleden van de coalitiepartijen, bijna allemaal nieuw en onervaren, hadden moeite de kabinetsplannen te verdedigen en beperkten zich tot het verwijzen naar de minister, die alles de komende maanden moet gaan uitwerken. „Daarna maken wij de balans op”, zei Marijke Synhaeve (D66), die toevoegde „de zorgen te delen”. Haar partijgenoot Marc Vervuurt noemde de kabinetsplannen „een denkrichting. Als ze negatief uitpakken, verwacht ik dat kabinet ermee aan de slag gaat.”

De kosten van de zorg lopen al jaren sterk op. Als we niks doen, gaan we straks een enorm deel van ons inkomen aan de zorg betalen

Minister Hermans volgde donderdag dezelfde redenering. Ook zij wees op de uitwerking van de plannen „waarin nog rekening kan worden gehouden met de wensen van de Kamer. We moeten nog heel veel keuzes maken.” Maar, zei ze er elke keer gelijk bij, „we hebben ook afspraken gemaakt over het budgettaire kader. Dat zeg ik er eerlijk bij.”

Met andere woorden: de ingeboekte bezuinigingen moeten wel worden gehaald. Extra geld is er niet. En ze waarschuwde: „De kosten van de zorg lopen al jaren sterk op. Als we niks doen, gaan we straks een enorm deel van ons inkomen aan de zorg betalen.”

Geld voor pandemische paraatheid wegbezuinigd

Dat er volgens Hermans geen extra geld is, bleek ook bij de oproep om de bezuinigingen op pandemische paraatheid – een bezuiniging van het kabinet-Schoof – terug te draaien. Dat is in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten niet gebeurd.

Daardoor verdwijnt bijvoorbeeld de in opbouw zijnde Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI), een soort crisiscentrum dat er onder meer voor moet zorgen dat de test- en vaccinatiecapaciteit en het bron- en contactonderzoek sneller kunnen worden opgeschaald. Dat is onderdeel van het Pandemische Paraatheid-plan (kosten: 300 miljoen per jaar), dat is bedoeld om beter voorbereid te zijn op crises zoals corona. Ook daarvoor is geen geld meer. „Als dit wordt afgebroken, gaan we daar ooit heel veel spijt van hebben”, zei Mirjam Bikker (ChristenUnie). „We móéten dit fixen.”

Als het kabinet niet wil afwijken van haar plannen, is dat een doodlopende weg. Dan staat er een muur

Hermans had, net als de coalitiepartijen, zichtbaar moeite met het geschrapte geld voor pandemische paraatheid: „Ik deel de urgentie. Ik denk er niet lichtzinnig over.” Maar ja, opnieuw staan „budgettaire kaders” in de weg. Hermans: „Dit is een financiële uitdaging.”

Voor de oppositie was „de uitgestoken hand” die het kabinet eerder beloofde, in dit geval door Hermans, niet te zien. René Claasen van de Groep-Markuszower: „Als dit kabinet wil samenwerken met de Kamer, moeten de dingen écht anders.” Bushoff van GroenLinks-PvdA: „Als het kabinet niet wil afwijken van haar plannen, is dat een doodlopende weg. Dan staat er een muur.”