Overwinning door uitspraak over discriminatie maar: ‘Vrouwelijke rechters moeten financieel gecompenseerd worden’

4 uren geleden 1

Het College voor de Rechten van de Mens is „van oordeel dat de Staat de vrouw heeft gediscrimineerd op grond van geslacht”, staat in het oordeel dat deze donderdag is gepubliceerd. Die vrouw is strafrechter Marlies Spooren. Toen zij in 2019 rechter in opleiding werd, verdiende ze 2.000 euro bruto per maand minder dan mannelijke collega’s. Een extreem geval, maar absoluut niet het enige. Vorig jaar maart stond ze samen met twee andere vrouwelijke rechters en voor alle vrouwelijke rechters voor het College, een onafhankelijke instantie die toeziet op de naleving van mensenrechten in Nederland, om de rechterlijke loonkloof aan te kaarten. Met succes.

„Wij als rechters doen gelijk werk en daarom moeten we gelijk beloond worden”, zegt Spooren via de telefoon. „Dat is in de maatschappij sowieso belangrijk, maar bij rechters extra pregnant. Wij moeten onafhankelijk rechtspreken. We zijn de derde staatsmacht.” De Europese Commissie voor Democratie door Recht heeft aangegeven dat het salaris van rechters transparant moet zijn. „Dan kán je geen onderscheid maken tussen mannen en vrouwen.”

De ongelijkheid in salariëring tussen mannen en vrouwen in de rechterlijke macht (nog los van de ongelijkheid die sowieso bestaat tussen man en vrouw, de loonkloof in algemene zin is in 2025 nog 10,5 tot 13 procent per uur) kent zijn oorsprong in 1994. Dat jaar treedt een systeem in werking waardoor rechters in opleiding een salaris krijgen dat is gebaseerd op hun laatstverdiende salaris. Want, zo is het idee, mensen kunnen in het bedrijfsleven véél meer verdienen dan wanneer ze aan de slag gaan als rechter. En hoe verleiden we ze anders om rechter te worden? De uitwerking bleek weerbarstig.

Ze levert salaris in

Spooren studeert rechten en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Na haar afstuderen werkt ze als senior gerechtssecretaris strafrecht, eerst bij het gerechtshof Den Bosch en daarna Amsterdam, maar al snel weet ze dat ze de rechterlijke macht in wil. „De voorwaarde om de opleiding te mogen doen is ‘buitenervaring’ in de advocatuur. Om die reden heb ik eerst de overstap gemaakt naar strafrechtadvocaat, de sociale advocatuur.” Ze levert voor die buitenervaring aanzienlijk salaris in. Dat salaris wordt vervolgens, in 2019, als basis genomen voor haar salaris als rechter in opleiding.

Tijdens een gesprek met medestudenten op de opleiding komt het onderwerp op salaris. „Zo ontdekte ik dat de verschillen heel groot zijn. Het duurde even voor het tot me doordrong hoe vreemd dat verschil is.” Vrouwen hebben vaker sociale beroepen, zegt ze. „Daar hangt vaak een ander salariskaartje aan.” Heel anders is het bij de man. Een groot deel dat de rechterlijke macht wil betreden komt van commerciële kantoren, is consultant geweest of bedrijfsjurist. „Dat betaalt anders.”

In de praktijk komt het er daardoor op neer dat mannelijke rechters tussen de 3,5 tot 10 procent méér verdienen dan vrouwen. Sinds 2018 wordt daarom door vrouwelijke – en een paar mannelijke – rechters tegen dat systeem gegageerd. Dat leidde ertoe dat op 1 juli 2023 een nieuw systeem in werking is getreden waarbij rechters ingeschaald worden op „ongewogen werkervaring”.

Maar die nieuwe regeling heeft geen invloed op vrouwen die daarvoor al werkzaam waren als rechter. Zij krijgen geen compensatie voor de onderbetaalde jaren. Dat betekent, zei rechter Linde Dolfing daarover tegen RTL, dat „duizenden vrouwen elke dag naar hun werk gaan, ook vandaag, in de wetenschap dat zij minder betaald krijgen dan de man die naast hen zit”.

Eind januari 2026 komt de demissionair minister van Justitie en Veiligheid, op dat moment Foort van Oosten (VVD), met een voorstel om vijf miljoen euro uit te trekken voor een compensatieregeling van rechters en officieren die tussen 2015 en 2023 zijn opgeleid. „Het is goed om te horen dat het onderwerp op de politieke agenda staat”, zegt Spooren. Maar dat is nog niet het einde van de discussie.

Want, rekende een collega van Spooren uit, die vijf miljoen zou betekenen dat de benadeelde vrouwen één keer een extra maandsalaris ontvangen. „Vrouwelijke rechters moeten financieel gecompenseerd worden. Als je kijkt naar mijn situatie, dan is het duidelijk dat je met dat bedrag niet heel ver komt.”

Staat: ‘geen structurele ongelijkheid’

Tijdens de zitting bij het College van de Rechten voor de Mens in maart 2025 – ver voor het idee van de compensatieregeling – gaf de staat aan dat zij „geen structurele ongelijkheid” zien in de rechtspraak, maar dat ze natuurlijk „de subjectieve beleving van de vrouwelijke rechters niet ontkennen”. Dat doet pijn, zegt Spooren. „Ik ben zo trots op het werk dat we doen in de rechtspraak. Dat de staat vervolgens zo’n uitspraak doet, maakt verdrietig.”

De staat heeft verboden onderscheid gemaakt jegens de vrouw op grond van geslacht

Het College is het daarmee dus oneens en heeft geoordeeld het geen subjectieve beleving te vinden. De drie vrouwelijke rechters zijn op bijna elk punt in het gelijk gesteld. Vrouwen die tot 2023 de opleiding tot rechter deden, zijn inderdaad gediscrimineerd. „De staat heeft verboden onderscheid gemaakt jegens de vrouw op grond van geslacht.”

Een uitspraak van het College is niet bindend en zegt niets over óf er compensatie moet komen. „Maar het is zeker een goede eerste stap.” De verwerende partijen, de minister van Justitie en de Raad voor de Rechtspraak, hebben tot half april de mogelijkheid om te reageren en om aan te geven of ze met passende maatregelen willen komen, zegt Spooren. „Dat is niet verplicht, maar ik heb begrepen dat ze daar wel over nadenken. Het is afwachten of ze dat gaan doen en of het afdoende gaat zijn.”

Daarna is er de mogelijkheid om een civiele procedure te starten en naar de rechter te gaan. Maar dat is op de zaken vooruitlopen. Ze hoopt dat de Raad voor de Rechtspraak het zélf serieus gaat oppakken en het goede voorbeeld geeft. „Ik heb dit gedaan voor vrouwelijke rechters en alle vrouwen en minderheden die te maken hebben met loondiscriminatie. Het moet in de toekomst beter.”