Golfstaten halen Iraanse drones neer met peperdure luchtafweer, ‘alsof je een Ferrari inzet tegen een e-bike’ – maar hun voorraden slinken snel

Als vergelding voor de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen die afgelopen weekeinde begonnen kiest het Iraanse regime voor een radicale strategie: Iran bestookt niet alleen Israël met zwermen drones en ballistische raketten, zoals toen, maar trekt deze keer de hele Golfregio in de oorlog: Koeweit, Saoedi-Arabië, Oman, Irak, Qatar, Bahrein, Dubai, Abu Dhabi en zelfs Cyprus, lid van de Europese Unie, werden getroffen – allemaal staten die hun grondgebied en luchtruim al jaren beschikbaar stellen voor Amerikaanse militaire activiteiten. Ook gas- en olietankers en andere schepen in de Golf zijn doelwit van de Iraniërs.

De internationale consequenties zijn kolossaal, in potentie: voor de stabiliteit en de veiligheid in de Golfregio, voor de wereldeconomie, de energiesector, de luchtvaart en de toeristensector. De kennelijke pogingen van Teheran om de hele regio in vuur en vlam te zetten hebben ook directe gevolgen voor andere oorlogen, zoals in Oekraïne, dat zich al jaren probeert te verdedigen tegen de Russische agressie.

Schaarste aan luchtafweermunitie – zoals voor het Patriotsysteem – is het laatste waarop de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zit te wachten. „Wij zijn ons ervan bewust dat een lange oorlog invloed zal hebben op de hoeveelheid luchtverdedigingsmiddelen die wij krijgen”, zei hij maandag in Kyiv tegen journalisten.

Salvo’s met tientallen drones

Want het zijn bepaald geen speldenprikken die Teheran uitdeelt, met salvo’s van tientallen drones en raketten, en de voorraden luchtafweerraketten in het Midden-Oosten slinken snel.

Vooral de Verenigde Arabische Emiraten, vanuit Iran iets meer dan honderd kilometer, hebben het zwaar te verduren, met aanvallen op onder meer de internationale luchthaven van Dubai, het ultra-luxueuze Burj Al Arab-hotel en het opgespoten ‘palmeiland’ Jumeirah. De Emiraten hadden Washington vooraf toestemming geweigerd om Iran te bestoken vanaf hun grondgebied, maar het Iraanse bewind heeft daar geen boodschap aan.

De huidige vergelding staat in schril contrast met die van vorige zomer, toen Iran in reactie op de Amerikaanse Operatie Midnight Hammer – een regen van bunker buster-bommen op Irans nucleaire installaties – welgeteld één aanval uitvoerde op de Amerikaanse luchtmachtbasis Al Udeid in Qatar. Dat gebeurde pas nadat de Iraanse regering daar uitvoerig voor had gewaarschuwd, met het kennelijke doel geen slachtoffers te maken.

Rook is zichtbaar op een satellietfoto van Palm Jumeirah, het palmeiland in Dubai, na een Iraanse aanval afgelopen zondag.

Foto Planet Labs/AFP

Van die behoedzaamheid is geen enkele sprake meer. In de eerste drie dagen van deze Golfoorlog werden de Emiraten bestookt met 174 Iraanse ballistische raketten, 689 drones en acht kruisvluchtwapens. De meeste projectielen werden uit de lucht gehaald dankzij hoogwaardige Amerikaanse afweersystemen als Patriot en Thaad. Toch boorden zich 44 drones door de luchtverdediging heen en veroorzaakten zware explosies waarbij burgerslachtoffers vielen: drie doden en bijna zestig gewonden.

De Britse wapenexpert Robert Campbell denkt dat de Iraniërs bewust proberen de voorraden Thaad- en Patriot-luchtafweerraketten van Israël en de Golfstaten uit te putten door eerst aanvallen uit te voeren met de oudste raketten uit de munitiedepots, zei hij zondag tegen de Financial Times. Pas als die voorraden opraken zou Teheran zijn meest geavanceerde raketten willen lanceren.

Wedloop tussen aanvallers en verdedigers

Daarmee is een wedloop begonnen tussen aanvallers en verdedigers, waarbij de belangrijkste vraag is wie het eerst door zijn voorraden heen is: de Iraniërs met hun drones, ballistische raketten en kruisvluchtwapens, of de Golfstaten met hun luchtafweer. De desastreuze gevolgen van een tekort aan luchtafweer zijn vrijwel dagelijks te zien in Oekraïne.

De Israëlische strijdkrachten schatten afgelopen weekeinde dat Iran over zo’n 2.500 ballistische raketten beschikt. Hoe groot de voorraad Shahed-kamikazedrones is, is onbekend. Wel is duidelijk dat de Iraanse munitieopslagplaatsen en lanceerinstallaties tot de voornaamste doelwitten behoren van de Israëliërs en de Amerikanen.

De tactiek van de aanvalsgolven met combinaties van goedkope drones en ballistische raketten is niet nieuw. De Russen doen dat al jaren in Oekraïne, niet alleen om de bevolking te terroriseren, maar ook om Kyiv te dwingen dure luchtafweermiddelen te gebruiken tegen relatief goedkope drones. De dronezwermen van tientallen of zelfs honderden projectielen zijn mede bedoeld om radarsystemen te verzadigen en de luchtafweer uit te putten.

De Golfstaten jagen er deze week kapitalen doorheen om hun bevolking, de toerismesector en de energie-infrastructuur te beschermen. Midden-Oostencorrespondent Gregg Carlstrom van The Economist vergeleek het maandag met „Ferrari’s gebruiken om e-bikes te onderscheppen”.

Luchtafweer kosten miljarden dollars

De inzet van systemen als Patriot, Thaad en Arrow kost honderden miljoenen dollars. Eén PAC-3-interceptor van het Patriotsysteem kost 4 tot 5 miljoen dollar, met de aantekening dat vaak twee en soms zelfs drie raketten worden afgevuurd om één ballistische raket te onderscheppen.

Vooral de onderschepping van goedkope drones leidt tot scheve verhoudingen tussen de aanvaller en de verdediger: Iran is tot twintig keer ‘goedkoper’ uit dan de Emiraten en de omringende Golfstaten, berekende de Amerikaanse militair analist Kelly Grieco van het Stimson Center maandag op basis van openbare gegevens.

Volgens haar hebben de Emiraten in drie dagen tijd alleen al 1,5 tot 2,3 miljard dollar (1,3 tot 2 miljard euro) uitgegeven aan luchtafweerraketten, vijf tot tien keer zoveel als Iran uitgaf aan de raketten en drones waartegen ze gericht waren. „De Emiraten hebben in 48 uur tijd een significante hap genomen uit een voorraad onderscheppingsraketten die in jaren is opgebouwd”, schreef zij. Als deze Golfoorlog voorbij is zullen alle betrokken landen hun voorraden willen aanvullen, waardoor de schaarste verder toeneemt.

Explosies als gevolg van de onderschepping van een Iraans projectiel zijn op 1 maart 2026 zichtbaar aan de hemel boven Dubai.

foto Giuseppe CACACE/AFP

De Duitse militair analist Fabian Hoffmann berekende volgens The Wall Street Journal dat de Emiraten over zo’n duizend luchtafweerraketten moeten beschikken. Koeweit zou er slechts vijfhonderd hebben, en Bahrein minder dan honderd. Naar buiten toe communiceren de Golfstaten vooralsnog dat hun voorraden goed gevuld zijn.

De Amerikanen lijken zich wél zorgen te maken over hun eigen wapenvoorraden, waaronder de luchtafweer, zo zeiden anonieme bronnen de afgelopen dagen tegen verschillende media.

President Donald Trump schreef zelf op zijn platform Truth Social dat de Amerikaanse munitievoorraden „nooit groter of beter” zijn geweest dan nu als het gaat om het „midden- en het hogere segment”. Dat de kwalitatief beste munitievoorraden niet volledig op niveau zijn weet Trump aan zijn voorganger Joe Biden, die „voor honderden miljarden” aan wapens weggaf aan de Oekraïense president Zelensky, aldus Trump.

Lees ook

Aanval op Iran plaatst Europa voor een dilemma

Drones van triplex en piepschuim

Dat probleem van kostbare, hypermoderne luchtafweer tegen goedkope drones openbaarde zich in september vorig jaar ook in Polen, waar F-35-gevechtsvliegtuigen van de NAVO radargeleide AMRAAM-raketten van 1,5 miljoen euro per stuk afvuurden op ‘afgezwaaide’ Russische lokdrones – gemaakt van piepschuim en triplex – van een paar duizend euro.

Financieel kunnen de Golfstaten wel een stootje verdragen, maar een gezond economisch model is het niet. Bovendien hebben de emirs weinig invloed op de productiesnelheid van PAC-3 MSE-raketten door LockheedMartin. Op grote schaal Shahed-drones bouwen is beduidend eenvoudiger, zo hebben Rusland – en in eerste instantie Iran zelf – de afgelopen jaren aangetoond.

De Golflanden zullen ongetwijfeld hun licht opsteken in Oekraïne, waar de massaproductie van antidrone-drones is uitgegroeid tot een industrie van nationaal belang. Afgelopen weekeinde bood Zelensky landen die Oekraïne hebben geholpen de extreem strenge winter door te komen aan gebruik te maken van deze expertise op het gebied van luchtafweer. „Iedereen ziet nu dat onze defensie-ervaring grotendeels onvervangbaar is.”

Maandagavond ging Zelensky een stap verder in zijn voorstel het Midden-Oosten te helpen: in een interview met Bloomberg bood hij aan de beste experts van Oekraïne op het gebied van drone-afweer naar de Golf te sturen als „de leiders van het Midden-Oosten” die een „geweldige relaties hebben met Russen”, president Poetin tot een staakt-het-vuren van een maand weten te bewegen.

Zelensky had maandag nog geen directe hulpaanvragen gekregen vanuit Europa of het Midden-Oosten voor het delen van de Oekraïense kennis over de verdediging van het luchtruim.