Alles gaat achteruit als je ouder wordt? Integendeel: volgens nieuwe studie gaan veel ouderen juist vooruit

Alles gaat achteruit, verzucht menig oudere. Je ziet minder, hoort slechter en het denken gaat trager. Om nog maar niet te spreken over de prestaties in de sportschool. Onderzoekers van Yale komen echter met opbeurend nieuws: veel ouderen boeken juist vooruitgang in hun fysieke en cognitieve functioneren.

“Veel mensen gaan ervan uit dat ouder worden onvermijdelijk gepaard gaat met een voortdurende achteruitgang”, vertelt hoofdonderzoeker Becca R. Levy van Yale. “Maar onze resultaten laten zien dat verbetering op latere leeftijd niet zeldzaam is. Het komt juist veel voor en zou onderdeel moeten zijn van hoe we het verouderingsproces zien.”

Bijna de helft gaat vooruit

Meer dan 11.000 65-plussers zijn tot wel twaalf jaar gevolgd, in het kader van de Health and Retirement Study, een grootschalig langlopend onderzoek naar de gezondheid van oudere Amerikanen.

Cognitieve prestaties werden gemeten met een algemene test die verschillende mentale vaardigheden beoordeelt, zoals geheugen en denkvermogen. De fysieke conditie werd vastgesteld aan de hand van loopsnelheid. Die maat lijkt eenvoudig, maar wordt door geriaters vaak gezien als een belangrijke indicator van gezondheid, omdat loopsnelheid sterk samenhangt met het risico op beperkingen, ziekenhuisopnames en overlijden.

De resultaten bleken verrassend. In totaal liet 45 procent van de deelnemers verbetering zien in ten minste een van de twee domeinen. Sommigen presteerden na verloop van tijd beter op cognitieve tests, anderen gingen sneller lopen en een deel verbeterde op beide gebieden. In veel gevallen waren de veranderingen bovendien groot genoeg om klinisch betekenisvol te zijn.

Gemiddelde trends missen individuele gevallen

Volgens Levy wordt deze vooruitgang vaak niet gezien omdat onderzoekers meestal naar gemiddelde trends kijken. Wanneer alle deelnemers samen worden genomen, lijkt het alsof er vooral sprake is van geleidelijke achteruitgang. Maar dat gemiddelde verhult de grote verschillen tussen mensen. Zodra onderzoekers de ontwikkeling van afzonderlijke personen volgen, verschijnt een heel ander beeld. Een aanzienlijk deel van de ouderen blijkt er in de loop der tijd daadwerkelijk op vooruit te gaan.

Het beeld wordt nog positiever als ook mensen worden meegerekend van wie het cognitieve niveau stabiel bleef. Dan blijkt dat meer dan de helft van de deelnemers het stereotype van onafwendbare achteruitgang ontkracht.

Waarom gaan sommigen vooruit en anderen niet?

De vraag is natuurlijk waarom sommige mensen wel en anderen niet achteruitgaan. Er was één heel interessante factor die eruit sprong: de overtuigingen die mensen hebben over het ouder worden zelf. Aan het begin van de studie werd deelnemers gevraagd hoe zij tegen ouder worden aankeken. Sommige mensen hadden vooral negatieve verwachtingen, bijvoorbeeld dat ouder worden gepaard gaat met verlies van vaardigheden. Anderen hadden een positievere kijk.

Die overtuigingen bleken sterk samen te hangen met latere veranderingen in functioneren. Deelnemers met positievere opvattingen over ouder worden hadden duidelijk meer kans om zowel cognitief als fysiek vooruitgang te boeken. Dat verband bleef bestaan, zelfs wanneer rekening werd gehouden met andere factoren zoals leeftijd, geslacht, opleiding, chronische ziekten en depressie.

Reservevermogen

Veel ouderen lijken dus te beschikken over een soort reservevermogen dat nog benut kan worden. Ouder worden betekent niet automatisch dat verdere ontwikkeling onmogelijk is. En omdat overtuigingen over ouder worden veranderbaar zijn, opent dat volgens Levy ook mogelijkheden voor interventies.

Het veranderen van maatschappelijke beelden over ouder worden kan concrete gevolgen hebben voor gezondheid en functioneren op latere leeftijd. De onderzoekers hopen dat hun studie beleidsmakers aanmoedigt om meer te investeren in preventieve zorg, revalidatie en andere programma’s die de veerkracht van ouderen ondersteunen.

Want het is toch wel opmerkelijk dat zoiets als een overtuiging zoveel invloed kan hebben. Reden genoeg om de ouderdom dus wat positiever tegemoet te treden. Dan zul je merken dat je misschien ook daadwerkelijk minder snel oud wordt.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Versnellen sommige PFAS het verouderingsproces? Dit weten we (nog niet) en Hoe oud je wordt, hangt veel meer van je genen af dan gedacht: “Zet verouderingsonderzoek op zijn kop“. Of lees dit artikel: Weer goed nieuws over koffie: het gaat veroudering tegen bij mensen met psychische problemen.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: