Als je ouder bent dan 40, is het vrijwel zeker dat je schouderafwijkingen hebt (maar dat betekent niet per se iets)

Schouderpijn is een van de meest voorkomende klachten waarmee mensen bij de huisarts aankloppen. In veel gevallen wordt beeldvorming ingezet om de pezen en spieren rond het schoudergewricht te bekijken. Maar hoe waardevol is zo’n scan als wat daarop te zien is, bij bijna iedereen voorkomt?

Onderzoekers van de Universiteit van Helsinki hebben de schouders van 602 Finnen tussen de 41 en 76 jaar oud gescand, aan beide kanten, met een MRI-scanner. De deelnemers waren willekeurig geselecteerd uit een bestaand bevolkingsonderzoek, ongeacht of ze in het verleden schouderklachten hadden.

Het ligt voor de hand dat bij een deel van deze mensen afwijkingen zouden worden gevonden. Maar je zou verwachten dat de meeste schouders er normaal uitzien. Toch?

Nee. Bij maar liefst 99 procent (!) van de deelnemers vonden de radiologen minstens één afwijking aan de rotator cuff. Dat is de groep pezen die je schouder op zijn plek houdt en laat bewegen. Een kwart had tekenen van peesontsteking, 62 procent had een gedeeltelijke peesscheur en bij 11 procent ging het zelfs om een volledige scheur, dwars door de hele pees heen. Slechts zeven van de 602 deelnemers hadden twee volledig normale schouders.

Zelfs als je geen pijn hebt

Van de ruim twaalfhonderd gescande schouders was het overgrote deel (meer dan negentig procent) pijnvrij. Toch vertoonde 96 procent van die pijnvrije schouders afwijkingen op de MRI. Bij schouders met klachten lag dat percentage op 98 procent. Het verschil is dus minimaal.

Het enige type afwijking dat iets vaker voorkwam bij pijnlijke schouders, was een volledige peesscheur. Dat was in 14,6 procent van de gevallen zo, tegenover 6,5 procent bij pijnvrije schouders. Maar nadat de onderzoekers rekening hielden met andere factoren, verdampte ook dat verschil nagenoeg volledig.

Nog een detail is dat van de 96 volledige peesscheuren die de radiologen aantroffen, er 75 in schouders zaten waar de eigenaar geen pijn voelde. En van de 26 deelnemers met een volledige scheur aan beide kanten had twee derde aan geen van beide schouders klachten.

Meer slijtage, niet per se meer pijn

De afwijkingen namen duidelijk toe met de leeftijd. Bij veertigers was peesontsteking de meest voorkomende afwijking; vanaf 55 jaar domineerden gedeeltelijke scheuren. Volledige scheuren kwamen onder de 45 helemaal niet voor, maar bij de groep van 70 jaar en ouder had bijna drie op de tien er een. Tussen mannen en vrouwen was geen verschil te zien.

De onderzoekers schetsen daarmee een ander beeld van schouderproblemen dan vaak wordt aangenomen: wat we ‘scheuren’ noemen, zijn in veel gevallen normale verouderingsverschijnselen, net zoals grijs haar of rimpels. Ze zijn zo goed als onvermijdelijk, maar niet per se een probleem.

Waarom dit ertoe doet

Er worden wereldwijd steeds meer schouderoperaties uitgevoerd. Tegelijkertijd is het gebruik van beeldgestuurde injecties in sommige landen met een factor tien of meer gestegen, zo zeggen de onderzoekers in hun studie. Veel van die behandelingen beginnen bij dezelfde stap: een scan die ‘iets’ laat zien.

Maar als vrijwel iedereen boven de veertig afwijkingen op een MRI heeft, wordt de vraag: wat vertelt zo’n scan je eigenlijk nog? Niet veel, zo zeggen de onderzoekers. Zij pleiten daarom om ons denken aan te passen. In plaats van te vragen ‘is er iets te zien op de scan?’ zou de vraag moeten zijn: ‘verklaart wat we zien ook daadwerkelijk de klachten?’ Zonder duidelijke aanwijzingen dat beeldvorming nodig is, luidt het antwoord vaak: nee.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Tijd voor het krachthonk: meer spieren en minder buikvet goed tegen hersenveroudering en Waarom wij onze armen zo ver kunnen uitstrekken? Omdat primaten moesten voorkomen dat ze uit een boom tuimelden. Of lees dit artikel: Waarom je fitness-app je motivatie juist kan verlagen.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: