Een vertekend lichaamsbeeld en overmoed: je loopt anders dan je denkt, zeker met een kunstbeen

Als je wil leren dansen of sporten is het belangrijk om de bewegingen van je eigen lichaam te begrijpen, al is dat niet altijd even makkelijk. Maar bij mensen met een beenprothese is de worsteling nog een stuk groter. Ze zijn niet in staat om op hun eigen lichaamsgevoel te vertrouwen, blijkt uit een nieuwe Amerikaanse studie.

We denken allemaal dat we wel ongeveer weten hoe we bewegen. Of je nu danst, voetbalt of een trap oploopt: in je hoofd heb je een beeld van wat je lichaam doet. Maar dat beeld klopt lang niet altijd. En bij mensen die leren lopen met een robotisch been blijkt die afwijking nog een stuk hardnekkiger. Nieuw onderzoek laat zien dat gebruikers van een robotprothese hun bewegingen structureel verkeerd inschatten. Ze zijn in het begin te negatief en daarna juist te positief, schrijven wetenschappers van North Carolina State University.

Een vertekend lichaamsbeeld

“Wanneer mensen voor het eerst met een prothese lopen, denken ze dat hun lichaam veel onhandiger beweegt dan in werkelijkheid het geval is”, zegt hoofdonderzoeker Helen Huang. “Na wat uren oefening verbeteren hun prestaties, maar blijven ze hun bewegingen verkeerd inschatten. Al kijken ze er dan op een heel andere manier tegenaan.”

Iedereen heeft een lichaamsbeeld van zichzelf: een intern model van hoe je lichaam in elkaar zit en beweegt. Dat model stuurt hoe we bewegen en hoe we denken dat we bewegen. Bij het leren van een nieuwe vaardigheid, bijvoorbeeld dansen, loopt dat mentale plaatje in het begin niet synchroon met de werkelijkheid. Na verloop van tijd groeien die twee naar elkaar toe. Maar geldt dat ook voor wie een robotische beenprothese gebruikt? Dat wilden de onderzoekers weten.

Vier dagen op een robotbeen

Voor het experiment kregen negen proefpersonen zonder amputatie vier dagen training met een robotische onderbeenprothese. Hun eigen knie werd daarbij in een rechte hoek gefixeerd, zodat ze volledig afhankelijk waren van het kunstbeen. Ze kregen de opdracht om zo snel mogelijk op een loopband te lopen zonder de leuning vast te hoeven pakken. Na elke oefensessie kregen de deelnemers animaties te zien van verschillende looppatronen. Ze moesten aangeven welke het meest leek op hun eigen manier van lopen.

In het begin vonden deelnemers dat ze houterig en uit balans liepen, terwijl dat objectief gezien eigenlijk best wel meeviel. Elke dag presteerden ze beter, maar na vier dagen gebeurde er iets opvallends: hun lichaamsbeeld sloeg om. Ze vonden hun manier van lopen opeens soepeler en natuurlijker dan die in werkelijkheid was. “Alle deelnemers gingen duidelijk beter lopen”, legt Huang uit. “De onnauwkeurigheid in de beoordeling van hun eigen beweging bleef bestaan. Alleen nu hadden ze juist te veel zelfvertrouwen in plaats van te weinig.”

Blind voor het kunstbeen

De proefpersonen baseerden hun mening vooral op de stand van hun bovenlichaam. Hoe het prothesebeen uit de bus kwam, namen ze nauwelijks mee in de beoordeling. “Waarschijnlijk komt dat doordat ze weinig directe feedback krijgen over wat het apparaat precies doet. Ze zien zichzelf niet lopen”, vertelt Huang. Dit inzicht geeft volgens haar allerlei mogelijkheden tot verbetering. Denk aan visuele feedback of andere signalen die gebruikers helpen hun interne lichaamsbeeld beter af te stemmen op de werkelijkheid.

Overmoed

Er ligt nog een ander probleem op de loer: overmoed. “Als je denkt dat je het al geweldig doet, ben je minder geneigd om extra te oefenen, ook als er nog veel ruimte voor verbetering is”, zegt Huang. “Daarom zijn we druk op zoek naar manieren om mensen een eerlijker beeld te geven van hoe hun lichaam écht beweegt.”

De studie roept fundamentele vragen op over hoe mens en machine samensmelten. Een robotbeen is een technisch hulpmiddel wat pas echt goed werkt als het ook een plek krijgt in ons brein. Juist daar lijkt een van de grootste uitdagingen te liggen: niet in het bouwen van betere protheses, maar in het bijstellen van ons eigen, soms misleidende lichaamsbeeld.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Ademende knuffelrobot laat zien hoe besmettelijk angst is en Waarom eenzame mensen liever contact hebben met een robot dan met echte personen. Of lees dit artikel: Het klinkt creepy, een robot als gezinslid, maar het gebeurt al: “Een kind noemde hem zijn kleine broertje.”

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: