Een tropisch regenwoud is miljarden waard: zo werkt dat

Elke hectare tropisch bos levert jaarlijks miljoenen liters regen op en dat is goud waard voor de landbouw en de productie van schoon drinkwater. Toch beschermen we dat natuurlijke irrigatiesysteem nauwelijks, blijkt uit een nieuwe Britse studie.

Tropische regenwouden barsten uit hun voegen van de biodiversiteit en zijn tegelijk ook enorme regenfabrieken. Wetenschappers van de University of Leeds laten zien dat deze bossen jaarlijks gigantische hoeveelheden neerslag opwekken. En dat weten ze voor het eerst ook in geld uit te drukken: de economische waarde loopt in de miljarden dollars. Het team berekende dat één hectare tropisch bos per jaar zo’n 2,4 miljoen liter regen genereert. Dat is genoeg om een olympisch zwembad mee te vullen. In het Amazonegebied ligt dat cijfer zelfs nog hoger.

Zeer waardevol ecosysteem

Dat bossen hun stempel drukken op de hoeveelheid regen die uit de lucht komt, was al bekend. Maar nu pas is duidelijk hoe groot dat effect is. Door satellietwaarnemingen te combineren met de nieuwste klimaatmodellen lukte het om precies uit te rekenen welk prijskaartje we op deze prachtige ecosystemen kunnen plakken.

Alleen al de regen die het Braziliaanse Amazonewoud produceert, is naar schatting 20 miljard dollar per jaar waard voor de regionale landbouw. Ter vergelijking: de huidige financiële prikkels om het Amazonegebied te beschermen of te herstellen, bedragen slechts een fractie daarvan.

Hoe bossen regen maken

Het magische proces hierachter heet evapotranspiratie. Met behulp van zonlicht verdampt vocht uit de bodem en het oppervlaktewater (evaporatie) en via de bladeren van planten (transpiratie). Vervolgens stijgt dit op in de atmosfeer. Dat vocht vormt wolken en keert later terug als regen, soms honderden of duizenden kilometers verderop. Volgens de studie levert elke vierkante meter tropisch bos gemiddeld 240 liter regen per jaar op. In de Amazone is dat ongeveer 300 liter.

“Dit is het meest uitgebreide en robuuste bewijs tot nu toe voor de waarde van tropische bossen als regenleverancier”, zegt hoofdonderzoeker Jess Baker van de University of Leeds. “Ontbossing neemt nog altijd toe. Ons werk laat duidelijk zien hoe cruciaal bossen zijn voor regenproductie. Alleen al de Amazone levert jaarlijks voor 20 miljard dollar aan regen. Als we die financiële voordelen zichtbaar maken, kan dat investeringen teweegbrengen en de bescherming van bossen versterken.”

Dorstige gewassen

Om bepaalde gewassen te laten groeien, is meer bos nodig dan het akkeroppervlak zelf. Neem bijvoorbeeld de katoenplant. Dit dorstige gewas heeft 607 liter vocht per vierkante meter nodig om lekker te kunnen groeien, evenveel als twee vierkante meter intact bos opwekt. Soja heeft 501 liter nodig, goed voor 1,7 vierkante meter bos. Als er onvoldoende omliggend woud is, komt de watertoevoer dus in gevaar. En dat gevaar is reëel.

In de afgelopen decennia is in de Amazone ongeveer 80 miljoen hectare bos verdwenen. De onderzoekers schatten dat daardoor jaarlijks bijna 5 miljard dollar aan regenwaarde verloren gaat. Dat is niet niks, het heeft grote gevolgen voor de voedselproductie, waterzekerheid en waterkrachtcentrales in de verre omtrek.

Brazilië extra kwetsbaar

Vooral Brazilië voelt de impact. Ongeveer 85 procent van de landbouw is afhankelijk van regen. Minder neerslag en later beginnende regenseizoenen hebben nu al een negatieve impact op de opbrengst van soja en maïs in zwaar ontboste regio’s. Maar de schade blijft niet beperkt tot de landbouw. Minder regen bedreigt drinkwatervoorraden, riviertransport in afgelegen gebieden, waterkrachtproductie en we moeten zelfs vrezen voor de koolstofopslag van de resterende bossen.

Er staan allemaal prachtige internationale beloften op papier om de ontbossing vóór 2030 te stoppen, maar toch gaat de bomenkap in veel tropische gebieden door. Volgens onderzoeker Callum Smith wordt regenproductie bijna nooit meegenomen in het economische en juridische plaatje van beleidsmakers.

“Tropische bossen zorgen voor regen en leveren water dat cruciaal is voor de landbouw”, zegt hij. “Het is van het grootste belang om die link te erkennen. Zo kunnen we de spanning tussen landbouw en natuurbescherming verminderen en bredere steun creëren voor het beschermen van bossen.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Stikstof heeft ook voordelen: regenwouden groeien bijna twee keer zo snel en Reëel risico: tropische regenwouden drogen razendsnel op als AMOC gaat haperen. Of lees dit artikel: Tropische regenwouden kunnen sneller terugkomen dan gedacht (en dat kan gewoon door de natuur haar gang te laten gaan).

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: