Als Klaver zegt dat het landsbestuur in ‘goede handen’ is bij D66, VVD en CDA, klapt maar één iemand

GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver heeft een „dubbel gevoel” zondag, zegt hij ernstig. Om te beginnen omdat Ajax heeft gelijkgespeeld, grapt de Ajacied. De zaal moet lachen. Dan weer serieus: hij is blij dat er een einde komt aan de „lijdensweg” die het kabinet-Schoof volgens hem was. En dat er straks een kabinetsploeg van D66, VVD en CDA aantreedt „waar we het misschien niet mee eens zijn”, maar waarbij het landsbestuur „wel in goede handen is”. Eén iemand klapt bij die opmerking, van de ongeveer 450 aanwezigen in een zaaltje in het industrieel ingerichte restaurant LE:EN in Utrecht. Daar moet de zaal óók om lachen.

Klaver heeft zijn leden bijeengeroepen om te reageren op wat aanwezige GroenLinks-PvdA’ers zien als een expliciet rechts coalitieakkoord. Sinds hij door de VVD werd uitgesloten van de coalitieonderhandelingen is hij, vindt men in de partij, onterecht neergezet als een chagrijn. Als een politicus die van slag is. Dat beeld lijkt hij deze zondag te willen bestrijden: Klaver maakt veel grappen, is op zijn gemak op het podium. Hij spreekt uit zijn hoofd.

In LE:EN in Utrecht is iedereen het erover eens: het coalitieakkoord is een VVD-akkoord. Met name de bezuinigingen van 10 miljard euro op zorg en 6,5 miljard op sociale zekerheid vallen slecht. GroenLinks-PvdA wilde als een van de weinige partijen bij de afgelopen verkiezingen juist extra geld investeren in de zorg. Volgens Klaver wil de coalitie „bezuinigen op mensen, en dat gaan wij níét doen”. Maar wat dat betekent, daarover geeft hij gemixte signalen.

Serieus dreigement

Hij zegt: „In het parlement gaan we ervoor zorgen dat de onverantwoorde bezuinigingen die worden voorgesteld niet doorgaan.” Dat is een serieus dreigement, want de minderheidscoalitie heeft maar 66 zetels en GroenLinks-PvdA heeft er 20. In de Eerste Kamer is GroenLinks-PvdA haast nóg belangrijker, want daar heeft de coalitie 22 zetels en lijkt GroenLinks-PvdA met 12 zetels voor veel plannen onmisbaar.

Maar Klaver zegt ook: „Ik ga geen zoete broodjes verkopen door te zeggen dat we never nooit bezuinigingen zouden kunnen steunen.”

Jesse Klaver zal de komende tijd moeten koorddansen, blijkt in Utrecht. Wat zijn leden willen, evenals zijn fractie, is bepaald niet eenduidig. Voorafgaand aan Klaver staat Teun Toebes op het podium, een verpleegkundige die heeft samengewoond met dementerende ouderen. Hij ziet best wel kansen in de plannen van de coalitie, en zegt: „Ik hoop echt dat ook GroenLinks-PvdA in de komende gesprekken die uitgestoken hand pakt en ervoor zorgt dat we de ongelijkheden in de structuren van het zorgsysteem aanpakken.” Er wordt lang geapplaudisseerd. Maar er wordt óók lang geapplaudisseerd als Klaver zegt dat de bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid beslist niet kunnen doorgaan.

Verschil van mening

Wat GroenLinks-PvdA gaat doen is onduidelijk, maar het is ook nog niet helder hoe de coalitie zich tegenover hen opstelt. Inhoudelijk moge duidelijk zijn dat D66, VVD en CDA tot een akkoord zijn gekomen dat vér van GroenLinks-PvdA afstaat.

Maar is dat omdat die partijen gedrieën daadwerkelijk zo ver naar rechts willen afslaan, of zijn ze juist wisselgeld aan het creëren om met GroenLinks-PvdA te onderhandelen? Kamerleden van GroenLinks-PvdA weten het nog niet, ze verschillen erover van mening. Bovendien: zelfs al is een deel van de plannen wisselgeld, welk deel dan?

Kiest Klaver nu de verkeerde houding – te constructief of te veel een dwarsligger – dan kan hij twee keer afgestraft worden

De balanceeract van Klaver is hoog spel, want al op 18 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen, en een jaar later zijn de Provinciale Statenverkiezingen. Kiest Klaver nu de verkeerde houding – te constructief of te veel een dwarsligger – dan kan hij twee keer afgestraft worden. Dat zou voor zijn prille leiderschap van de fusiepartij funest kunnen zijn. Deze zomer gaan GroenLinks en de PvdA definitief in elkaar op, wat door leden wordt gezien als een kans om zich te ontdoen van het beschadigde imago dat aan hen kleeft na jarenlang matige resultaten in verkiezingen.

De minderheidscoalitie dwingt GroenLinks-PvdA in een passieve positie, zo lijkt het: zíj komen met plannen, GroenLinks-PvdA moet meedoen of de prijs betalen voor een niet-constructieve houding. Maar op dinsdag liet Kamerlid Habtamu de Hoop al zien dat zijn partij óók de vlucht naar voren kan kiezen. Hij diende een motie in om een voorgenomen snelwegverbreding door landgoed Amelisweerd in Utrecht tegen te houden. D66 en CDA hielpen de motie aan een meerderheid, VVD was tegen. Zo spleet hij de coalitie.

Andere Kamerleden van GroenLinks-PvdA zeggen achter de schermen dat ze meer kansen zien om zo meerderheden te behalen, dwars door de voor hen veel te rechtse coalitie heen.