Ben jij vaak besluiteloos? Dit is mogelijk de oorzaak

We nemen elke dag talloze beslissingen. Van iets ogenschijnlijk triviaals – wat bestellen we in een restaurant? – tot keuzes die ons leven langdurig beïnvloeden, zoals een studie of carrière. Meestal komen we daar wel uit, maar sommige mensen lukt het maar niet om te beslissen: hoe meer informatie ze verzamelen, hoe lastiger het wordt om de knoop door te hakken.

Psychologen proberen al decennia te begrijpen waarom sommige mensen maar geen keuze kunnen maken. Daarbij hebben ze een hele reeks onbewuste denkfouten blootgelegd die ons beoordelingsvermogen ondermijnen. Een nieuwe studie voegt daar nu een intrigerende mentale valkuil aan toe, die vooral lijkt te spelen bij mensen die chronisch besluiteloos zijn.

Onderzoekers van University College London komen met de zogenoemde information integration bias. Die bias zorgt ervoor dat nieuwe informatie onvoldoende wordt meegewogen bij het vormen van een oordeel. Het gevolg: mensen blijven twijfelen, blijven zoeken naar meer informatie en lopen uiteindelijk vast.

Besluiteloosheid onder de loep

Besluiteloosheid komt veel voor, maar kan in extreme vorm verlammend zijn. Vooral mensen met een obsessief-compulsieve stoornis (OCD) ervaren vaak dat elke keuze eindeloos afgewogen moet worden. OCD wordt gekenmerkt door dwanggedachten en -handelingen, maar hardnekkige twijfel is een minstens zo ontwrichtend onderdeel van het ziektebeeld.

Om te achterhalen wat er misgaat in het brein van besluiteloze mensen, vroegen onderzoekers ruim 5200 deelnemers een online beslissingstaak te doen. De opdracht was simpel: bepaal welke van twee objecten het meest voorkomt op 25 verschillende locaties. Deelnemers mochten zoveel informatie verzamelen als ze wilden voordat ze een keuze maakten.

Cruciaal was niet hoeveel informatie mensen verzamelden, maar wat ze ermee deden. De onderzoekers keken naar hoe sterk deelnemers hun overtuiging aanpasten zodra er nieuwe gegevens beschikbaar kwamen.

Nieuwe informatie, weinig effect

Wat bleek? Hoe besluitelozer iemand was, hoe minder sterk diegene zijn overtuiging bijstelde na nieuwe informatie. Met andere woorden: nieuwe aanwijzingen kwamen wel binnen, maar wogen nauwelijks mee. Dat patroon zagen de onderzoekers niet alleen in de grote online steekproef, maar ook in een tweede, kleinschaligere labstudie met mensen met OCD, gegeneraliseerde angststoornis en een controlegroep zonder psychiatrische diagnose.

In die labstudie maten de onderzoekers bovendien de hersenactiviteit. Daarmee konden ze zien dat het signaal dat normaal gesproken laat in het beslisproces opduikt – rond 920 milliseconden na nieuwe informatie – verzwakt was bij sterk besluiteloze deelnemers. Vooral gebieden in de mediale prefrontale cortex lieten minder activiteit zien.

Opvallend genoeg functioneerden andere onderdelen van het beslissingsproces wel normaal. Het probleem lijkt dus niet te zitten in aandacht of begrip, maar specifiek in het integreren en wegen van nieuwe informatie.

Blijven zoeken

Deze information integration bias verklaart waarom sommige mensen blijven zoeken naar extra informatie, zelfs wanneer die niets wezenlijks meer toevoegt. Elke nieuwe aanwijzing voelt onvoldoende overtuigend, waardoor de beslissing steeds verder wordt uitgesteld.

De bevindingen openen de deur naar nieuwe vormen van therapie. Als besluiteloosheid voortkomt uit een specifieke vertekening in informatieverwerking, dan kan behandeling zich richten op het versterken van die integratie. Dat is hoopgevend, niet alleen voor mensen met OCD of angststoornissen, maar voor iedereen die zichzelf herkent in eindeloos getwijfel.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze twee psychologische triggers zorgen ervoor dat mensen écht in actie komen voor het klimaat en Psychologen slaan alarm: volgens TikTok heeft iedereen ADHD, maar er klopt niets van de symptomen. Of lees dit artikel: Einde van de psycholoog? ChatGPT biedt nu al betere therapie.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: