Conservatieven in Thailand surfen op golven van patriottisme naar winst bij verkiezingen

De Thaise conservatieve politicus Anutin Charnvirakul (59) wist zondag tijdens verkiezingen de patriottische golf die sinds de Thais-Cambodjaanse grensoorlog door het land gaat, te benutten en de verkiezingen te winnen. Progressieve krachten moesten het afleggen tegen de trots op de Thaise vlag en de kroon. „Ik beloof u plechtig, ik zal ons grondgebied met mijn leven beschermen”, zei de politicus tijdens de campagne. „Als jullie een premier willen die de vijand niet kan intimideren, kies dan mijn partij.”

Bhumjaithai, de partij van de huidige premier Anutin (in Thailand is het gangbaar om de politicus bij zijn eerste naam te aan te duiden) won zondag 193 van de 500 parlementszetels, en werd daarmee veruit de grootste. Anutin heeft aangegeven dat hij snel een coalitie wil vormen met andere conservatieve krachten.

De exacte zetelverdeling moet nog worden vastgesteld maar het zal dit keer geen groot probleem zijn om een meerderheidskabinet te vormen. Zo zou hij een coalitie kunnen vormen met de populistische Pheu Thai partij, die 74 zetels behaalde, of met verwante koningsgezinde partijen zoals de Democratische Partij. P De hervormingsgezinde People’s Party, die in de peilingen met de partij van Anutin om de winst zou strijden, kiest voor de oppositie.

Premier Anutin Charnvirakul zit op de vloer van het hoofdkantoor van zijn partij op verkiezingsdag in afwachting van een persconferentie

Foto Chalinee Thirasupa/REUTERS

Een doorgewinterde netwerker

Anutin, een uitgesproken aanhanger van het koningshuis en telg van een familie die rijkdom vergaarde in de bouw, trad in september vorig jaar aan als premier van een minderheidskabinet. Dat gebeurde na een gewelddadige opleving van het grensconflict met Cambodja. In juni pleegde de toenmalige premier Paetongtarn Shinawatra (Pheu Thai) een telefoontje met de Cambodjaanse oud-premier Hun Sen, om de onrust aan de grens te bespreken. Ze probeerde de oud-dictator te paaien door zich kleinerend uit te laten over Thaise legerleiders. Het telefoontje lekte uit met het aftreden van Shinawatra tot gevolg. .

Anutin die goede contacten met het leger heeft, stapte naar voren als nieuwe premier. Hij wist in zijn korte tijd als premier zijn machtsbasis te vergroten. Hij bleek een doorgewinterde netwerker, gewend aan een cliëntelistisch systeem. Zijn bijnaam ‘Noo’ kan muis (onder vrienden) of rat (voor vijanden) betekenen. „Waar er een gaatje is, daar verschijnt Noo”, zo schreef een biograaf over hem. Hij was minister van Gezondheid en van Binnenlandse Zaken, een functie die hem veel contacten in conservatieve kringen opleverde. Ook wist hij banden te smeden met traditionele politieke clans in rurale districten, waardoor afgelopen weken veel politici van andere partijen naar zijn partij zijn overgelopen.

Zijn minderheidskabinet kreeg gedoogsteun van de People’s Party (PP), de opvolger van Move Forward, de progressieve partij die in 2023 met een ruime meerderheid de verkiezingen won. De PP stelde als voorwaarde dat er versneld nieuwe verkiezingen en een referendum over de grondwet zouden worden uitgeschreven.

Drieënvijftig miljoen stemgerechtigden konden zondag kiezen uit zestig partijen, die strijden om de vijfhonderd parlementszetels. Drie partijen konden hopen op de winst. In de loop van de avond kleurde Bangkok op de verkiezingskaart oranje, de kleur van de People’s Party. Alle andere gebieden, vooral langs de Cambodjaanse grens, kleurden blauw, de kleur van Bhumjaithai, de partij van Anutin.

Lees ook

De conservatieven, populisten en pro-democraten strijden zondag om de macht in Thailand

Op het hoofdkantoor van de prodemocratische PP werden zondagavond veel tranen geplengd. De partij haalde 118 zetels, aanzienlijk minder dan de 151 uit 2023. „Ze zullen spijt hebben dat ze in september steun aan Anutin gaven”, verklaarde de Thaise politicoloog Ken Mathis Lohatepanont tegen The New York Times. „Dat gaf hem een platform om in conservatieve kringen steun te verwerven, juist bij de elite waar de People’s Party al jaren tegen vecht.”

In 2023 won Pita Limjaroenrat met de pro-democratische partij Move Forward, de voorloper van de People’s Party, de verkiezingen. Zijn premierschap werd geblokkeerd door de senaat, die wordt benoemd door het leger. Een jaar later werd de partij verboden, omdat haar streven naar democratisering als anti-monarchistisch werd bestempeld. Een van de speerpunten was herziening van de wet op majesteitschennis, waarop drie tot vijf jaar cel staat. De wet wordt vaak gebruikt om prodemocratische activisten op te pakken.

Strijd tussen democratische en conservatieve krachten

Al sinds 1932 de absolute monarchie werd afgeschaft, is in Thailand een strijd gaande tussen democratische en conservatieve krachten. Thailand heeft tweeëntwintig couppogingen meegemaakt, waarvan dertien geslaagd zijn. Al decennia houden een conservatieve koningsgezinde elite en het leger elkaar de hand boven het hoofd. De macht van het koningshuis en het leger is vastgelegd in de grondwet.

Omdatin 2017 in de grondwet werd vastgelegd dat het leger senatoren en rechters van het Constitutionele Hof benoemt, eiste de People’s Party een referendum over een democratische aanpassing. Dit weekend stemde 60 procent van de Thai voor democratisering van de grondwet. Het is niet waarschijnlijk dat onder leiding van Anutin significante stappen worden gezet om de macht van de koning of het leger in te perken.

Het vuur van de prodemocratische beweging dat in 2023 hoog opvlamde, lijkt uitgedoofd. Veel mensen zijn moegestreden. Angst speelt een rol. Sinds 2020 zijn duizenden mensen die zich uitspreken voor democratische hervormingen aangeklaagd en of veroordeeld voor majesteitsschennis.

Analisten denken dat naast het nationalisme en cliëntelisme ook de slechte staat van de economie kiezers ertoe heeft gebracht niet te stemmen op een progressieve partij die geen steun heeft van de zittende macht. Thailand heeft hoge schulden, ook per huishouden, en er is weinig industriële innovatie.

„In jaren tachtig werden we vanwege de economische groei de Aziatische Tijger genoemd en nu zijn we ‘de Zieke Man van Azië”, zei politicoloog Thitinan Pongsudirak donderdag in een debat. „We hadden tweecijferige groei en nu halen we amper 2 procent.” Het politieke systeem houdt ongelijkheid in stand en remt innovatie van productiesectoren, aldus de politicoloog. Daarbij werkt het repressieve politieke stelsel volgens hem door in het onderwijs. Het is niet gebaseerd op kritisch denken, maar op hiërarchie en traditie. 

Lees ook

In Thailand botsen prodemocratische krachten steeds op behoudende machten