De ‘nationale kop van Jut’, neemt afscheid: ‘Je moet het ondergaan’, zegt Dick Schoof

8 uren geleden 1

Dick Schoof kijkt over zijn leesbril heen de zaal in, naar het hoekje van de Tweede Kamer waar FVD’er Ralf Dekker zit. Het is dinsdag 16 december 2025, het debat in de grote zaal gaat over de Europese topbijeenkomst waar Schoof die week naartoe moet. Ralf Dekker had een motie ingediend over de hulp aan Oekraïne: daar moet, vindt FVD, het kabinet mee stoppen. „Ontraden”, zegt Schoof. Hij bedoelt: dit wil het kabinet niet. Meteen daarna kijkt hij naar Kamervoorzitter Thom van Campen. „Voorzitter, dankuwel.”

Niemand bedankt hém. Maar er is ook niemand die dan al kan bedenken dat het Schoofs laatste optreden zal zijn in de grote debatzaal, Schoof zelf ook niet. De kabinetsformatie is nog aan de gang en schiet nog niet erg op. Voor de verkiezingen had Schoof tegen mensen om hem heen gezegd dat hij er vast nog tot aan de zomer zou zitten, hij dacht: ik ben nog lang niet klaar.

In het kabinetsvak rolt Schoof zijn papieren op, hij loopt naar Van Campen om hem een hand te geven.

Schoof zal maandagmiddag voor de allerlaatste keer in zijn beveiligde dienstauto stappen. Die brengt hem naar huis

Aanstaande maandag zal hij op het ministerie van Algemene Zaken de hand schudden van Rob Jetten, die het premierschap van hem overneemt. Jetten zal hem uitzwaaien, zoals Schoof had gedaan bij Mark Rutte, een jaar en zeven maanden geleden. Rutte was weggefietst. De avond ervoor was Rutte zijn fiets al bij het Torentje gaan neerzetten. Er was regen voorspeld, Rutte wilde op zijn laatste dag als premier niet nat aankomen.

Rutte moest niets hebben van beveiliging. Schoof zal maandagmiddag voor de allerlaatste keer in zijn beveiligde dienstauto stappen. Die brengt hem naar huis.

Van Rutte, bijna veertien jaar premier, was in de Tweede Kamer wel zo’n keer of zes afscheid genomen. Steeds maar weer dachten de Kamerleden dat het zijn laatste debat zou zijn, ze vonden het belangrijk om hem te bedanken en hem succes te wensen bij de NAVO. Toen het echt de laatste keer was, op 26 juni 2024, kwamen Kamerleden om de beurt bij hem staan, ze wilden samen met hem op de foto. Daar schaamden ze zich een beetje over, ze deden het toch.

Vorige week had Schoof zijn laatste EU-top, maar Kamerleden vonden het niet nodig om hem nog voor een debat naar de Tweede Kamer te laten komen.

Demissionair premier Dick Schoof in zijn werkkamer.

Hij deed niets meer om mee te tellen

Hij telde al een tijdje niet meer mee in Den Haag. Maar misschien ook omdat hij niets meer deed om nog wél mee te tellen. In zijn laatste maanden als premier had Schoof kunnen zeggen wat hij maar wilde, ook als dat politiek gevoelig lag. Hij had zich zoals andere Europese leiders stevig kunnen uitspreken tegen Donald Trump, toen die Groenland bedreigde. Of toen Trump deed alsof alleen de Amerikanen in Afghanistan aan de frontlinie hadden gevochten. Hij had ervoor kunnen kiezen om het steeds maar weer over de oorlog in Oekraïne te hebben.

De PVV was al vanaf juni 2025 uit het kabinet, Schoof was dus af van Geert Wilders, voor wie hij volgens mensen om hem heen een beetje bang was. NSC was in de zomer vertrokken, het kabinet werd alleen nog overeind gehouden door VVD en BBB en liep op z’n laatste benen. Niemand zou Schoof nog wegsturen. Als partijloos premier was hij ook veel vrijer dan Rutte ooit geweest was: die moest blijven denken aan de belangen van de VVD, Schoof hoefde alleen aan zichzelf te denken, en aan wat hij nog voor Nederland kon doen. Hoe hij herinnerd wilde worden. Wat zo goed als zeker is: welke boodschap hij ook wilde brengen, de talkshowtafels zouden plek voor hem hebben gemaakt.

Maar Schoof bleef stil.

Al als kandidaat-premier, in het voorjaar van 2024, had hij in kleine kring gezegd dat hij „veel liever grijs dan kleurrijk” wilde zijn. Hij zou dienstbaar zijn aan de vier coalitiepartijen, zoals hij als ambtenaar veertig jaar lang dienstbaar was geweest aan de politiek.

Koning Willem-Alexander ontvangt minister-president Dick Schoof in zijn werkkamer op paleis Noordeinde voor het eerste wekelijkse gesprek sinds de beediging van het kabinet-Schoof.

Schoof en zijn vrouw Loes verlaten het Catshuis voorafgaand aan Prinsjesdag.

Premier Schoof, voorafgaand aan de tweede dag van den Algemene Politieke Beschouwingen.

Schoof begon aan zijn premierschap met het idee dat hij het kon. Toch had hij toen al meegemaakt hoe de leiders van de vier coalitiepartijen ruzie maakten met elkaar, elkaar niets gunden. Hij wist ook hoeveel zorgen er in Nederland waren over de plannen van het eerste kabinet met de PVV erin, ook in zijn eigen familie, ook in de Haagse ambtenarij waar hijzelf vandaan kwam. Bij zijn ex-collega’s overheerste in het begin opluchting, omdat hij het was die premier werd. Hij stond bekend als betrouwbaar, iemand die wist wat hij deed. Hij had bij de veiligheidsdiensten gezeten. Maar al heel snel veranderde het idee over hem: Schoof had zelf niets te vertellen, de vier partijleiders bestuurden het kabinet. En Schoof, zagen de ambtenaren op zijn eigen ministerie, liet het allemaal gebeuren. Hij kwam niet voor zichzelf op, om hem heen begonnen mensen medelijden met hem te krijgen.

Wat hem niet hielp, was zijn nerveuze manier van doen. Schoof beweegt veel en druk met zijn armen, praat met veel ‘uh’s’, gebruikt veel stopwoorden (‘zeg maar’). Mensen die hem heel lang kenden, zagen het nauwelijks nog: zo had hij altijd gedaan.

In Den Haag raakten mensen er eerst door afgeleid: wat stond hij te dóén?

Schoof deed ook verder zoals hij altijd deed. Hij bleef de rol spelen van topambtenaar, die zich aanpaste aan de wensen van de toppolitici. Dat hijzelf toppoliticus was geworden, de hoogste in rang, leek nooit echt tot hem door te dringen.

Een politiek experiment

Het was een politiek experiment, een partijloze premier. Maar bijna zeker een experiment dat niet snel herhaald zal worden. In Den Haag werd Schoof al lang voor zijn vertrek gezien als iemand die al weg was, op televisie werden er grappen over hem gemaakt. Arjen Lubach verontschuldigde zich vorige week omdat hij dat steeds maar weer deed. „Nog twee weken, mensen. Nog twéé weken”, zei hij na een filmpje van Schoof bij de Olympische Winterspelen in Milaan waar in de studio hard om werd gelachen. Ook buiten Nederland werd Schoof belachelijk gemaakt. In de populaire Brusselse politieke nieuwsbrief van Euractiv werd een stukje over een persmoment met Schoof aangekondigd als ‘A small Dick moment’.

Dick Schoof en Volodymyr Zelensky, president van Oekraïne.

Hij was premier geworden, zei hij na zijn beëdiging tegen Kamerleden, om de reputatie van Nederland in de wereld hoog te houden. Er zou vast kritiek zijn op een kabinet met de PVV erin, hij wilde laten zien dat andere landen op Nederland konden blijven rekenen. Schoof maakte zich, zei hij ook, veel zorgen over de oorlog in Oekraïne, hij was vast van plan om de Nederlandse steun aan dat land overeind te houden. Er was één keer, vorig voorjaar, dat hij achter gesloten deuren zijn lot als premier leek te verbinden aan een politiek besluit: 3,5 miljard euro voor Oekraïne, waar de PVV en BBB van tevoren niets van wisten. Daar waren ze boos over. Schoof kreeg zijn zin.

In het buitenland leek Schoof veel meer op zijn gemak dan in Nederland. Hij reisde veel, en bleef dat tot het allerlaatst doen. Deze week nog is hij op een bijeenkomst in India over kunstmatige intelligentie. En misschien blijft hij wel reizen. Tegen mensen om hem heen heeft Schoof, bijna 69, gezegd dat hij na zijn premierschap wil blijven werken, hij wilde het liefst „iets internationaals” doen.

Nog geen internationaal afscheid

Op zijn laatste Europese top, vorige week donderdag, zegt Schoof bij aankomst dat hij „een tikje weemoed” voelt. Maar hij neemt, zegt hij, nog geen afscheid van zijn buitenlandse collega’s. Hij denkt dat hij contact met hen zal houden. „Sowieso in de Benelux, met Bart De Wever.” De Wever is premier van België. „En met Luc Frieden.” Frieden is Groothertog van Luxemburg. „Echt heel goeie contacten, we hebben zelfs al afgesproken dat we elkaar binnenkort weer zien.” Hij noemt ook Friedrich Merz, bondskanselier van Duitsland. En „niet te vergeten” Donald Tusk, premier van Polen.

Toch nemen die collega’s wel afscheid van hem, zoals ze altijd doen: met een filmpje. Schoof zegt na afloop dat het „heel mooi” was, het was volgens hem „beter dan wat hij voor anderen had gezien”. „Iedereen keek er met veel enthousiasme naar.” Hij had „veel hugs” verwacht, en ook gekregen.

Na de allerlaatste vergadering van zijn ministerraad, vorige week vrijdag, begon hij weer over „weemoed”. Hij had „het mp-schap”, ambtelijk jargon voor het minister-presidentschap, „een prachtige baan gevonden”. Maar hij had ook geleerd: „Je wordt de nationale kop van Jut.” Daar moet je, zegt hij, „niet bang voor zijn”. „Dat moet je ondergaan.”