De Amerikaanse olieboer is (even) blij met prijsstijgingen, de kiezer niet. Die is hypergevoelig voor dure benzine

John Bozeman is er al een beetje bang voor: een extra belasting op de winsten die hij dezer dagen maakt als oliewinner. „Ze hebben het eerder gedaan”, zegt de Texaan, die met zijn bedrijf JCB Companies tweehonderd schalie-oliebronnen exploiteert in Oklahoma en Texas. „Een windfall tax – echt een van die gekke dingen waar politici zonder onderbouwing mee komen”, zegt hij lachend, aan de telefoon vanuit Perryton, op de grens van de twee staten.

Nu de olieprijs door de oorlog in het Midden-Oosten ohoog is geschoten, profiteert Bozeman – al decennia werkzaam in de olie-industrie – daar flink van. Toch wil hij er niet te juicherig over doen. „Ik ben geen oorlogshitser. Ik hoop dat het morgen vrede is en de prijs weer instort. Aanvallen op tankers steun ik niet.”

De Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran hebben een schok veroorzaakt in de wereldeconomie, niet in de laatste plaats in de Verenigde Staten zelf. Daar steeg de prijs van olie de afgelopen dagen met ruim 16 procent tot boven 100 dollar per vat. Maandag zakte die naar 85 dollar – nog steeds behoorlijk hoog.

Over het verdere verloop van het conflict geeft president Trump gemengde signalen. Maandagavond hintte hij er tijdens een warrige persconferentie op dat een einde in zicht is én dat de VS doorgaan. Het Amerikaanse ministerie van Defensie meldde eerder die dag op X dat „we nog maar net begonnen zijn met vechten”. Tegenover tv-zender CBS stelde Trump weer dat de oorlog ‘vrijwel voorbij is’ – met een sterke olieprijsdaling als gevolg.

Een aanhoudend conflict zal de inflatie in de VS vrijwel zeker opjagen. Daarmee zou de president een grote politieke gok nemen: in november zijn er Congresverkiezingen, en het thema ‘betaalbaarheid’ speelt daarbij een enorme rol.

‘Niets te doen’ tegen prijsstijgingen

Het zou niet de eerste keer zijn dat de benzineprijs die verkiezingen sterk beïnvloedt. Amerikanen, automobilisten bij uitstek, zijn hypergevoelig voor de prijs aan de pomp. Ryan Cummings, energie-econoom aan het Stanford Institute for Economic Policy Research, publiceerde maandag een grafiek op zijn blog. „Voor elke dollar dat de prijs per gallon [3,8 liter] stijgt, voelen mensen zich pakweg 5 procent slechter over de economie”, licht hij telefonisch toe.

Dat de VS olie exporteren, behoedt het land niet voor prijspieken, aldus Cummings. Daar kan de regering weinig aan doen, zoals hij zelf „van heel dichtbij” meemaakte als stafeconoom bij de Council of Economic Advisors onder president Biden. Toen Rusland in 2022 Oekraïne was binnengevallen, schoot de olieprijs ook omhoog. En er was volgens hem „niets dat we konden doen”.

Uiteindelijk won Trump zijn tweede presidentstermijn mede door onvrede van kiezers over de prijsstijgingen onder Biden. Cummings: „Het grappige is: nu is er een regering die direct verantwoordelijk is voor de situatie! Ze zouden er meteen iets aan kunnen doen door de oorlog te stoppen.”

Trump beweerde maandagavond dat hij de stijging van de olieprijs door de oorlog had voorzien, en dat die minder was dan verwacht. Ook zei hij dat de prijsstijging de VS „niet echt raakt”.

Cummings ziet bij de regering een totaal gebrek aan strategie wat betreft de olieprijs. Hij noemt de suggestie van minister van Financiën Scott Bessent om de markt te beïnvloeden via aan- en verkoop van oliecontracten een zeer onconventioneel plan. „De details zijn heel onduidelijk, maar ik denk dat het effect zelfs kan zijn dat er minder olie op de markt komt.”

Biden besloot indertijd olie uit de strategische reserve te gebruiken. Die voorraad is nu echter behoorlijk laag, en het zou bovendien twee weken duren om deze olie op de markt te brengen. Met de huidige, bijzonder hoge olieprijzen is het ook nog de vraag of dit de prijs significant omlaag kan brengen.

De afgelopen dagen maakten Amerikaanse oliebedrijven duidelijk dat zíj de productie niet verhogen. Ze profiteren van een hogere prijs, maar dat is niet de enige reden, zegt Bozeman van JCB Companies. „Nieuwe bronnen aanboren lukt ons niet binnen 120 dagen. En tegen die tijd is dit hele gebeuren voorbij.” Pas als het conflict langer gaat duren, wordt het sommetje anders.

Olie- en gasopslag in Eagle Ford, Texas. De Amerikaanse strategische voorraad is momenteel laag.

Foto Jon Shapley/Getty Images

Dat spoort met wat producenten afgelopen week tegen Financial Times zeiden. De Amerikaanse schaliesector komt net uit een periode met lagere prijzen, waarin olieputten sloten en banen zijn geschrapt. Bozeman: „We moeten ervan uit kunnen gaan dat olie een tijd boven de 75 dollar blijft om nieuwe putten te boren. En misschien wel 80 dollar, door alle inflatie.”

Oliesector wil een robuuste economie

De Amerikaanse economie is wat beter bestand tegen schokken in de energieprijs, doordat de markt voor vloeibaar aardgas (lng) – waarvan de VS een grote producent zijn – minder wereldomspannend is dan de oliemarkt. De prijs van lng steeg daardoor de afgelopen dagen in de VS niet zo hard als elders. Bovendien ontstaan in het land niet snel olietekorten, zoals die voor Azië dreigen als de blokkade van de Straat van Hormuz aanhoudt.

Daar staat tegenover dat de Amerikaanse economie kwetsbaar is, zegt James Knightley, ING-analist in New York. „Dit is 2022 niet, toen consumenten op een berg cash zaten. Ze zijn op dit moment al heel nerveus; we weten dat het met de arbeidsmarkt niet geweldig gaat en dat de loongroei achterblijft.” Trumps importheffingen hebben de prijzen al opgedreven. Daarmee vormen dure benzine en dalende beurskoersen „geen geweldige combinatie”, zegt Knightley droogjes.

Houdt het conflict aan, dan is een recessie niet ondenkbaar. Nog een reden waarom olieman Bozeman helemaal niet zo blij is. „Prijspieken zijn misschien even leuk, maar je moet beseffen dat wij veel liever wereldwijde, robuuste economische activiteit zien die veel energie gebruikt. Dat iedereen een baan heeft, en goed geld verdient.”

Wat dat betreft, kijkt de Texaan met vrees naar Europa, waar de energiesituatie nog penibeler is. „We maken ons zorgen over jullie, maar we zijn ook een tikkeltje… geamuseerd.” Hoezo? „Jullie zaten in Nederland op een van de grootste gasvelden. Het lijkt wel alsof jullie jezelf in de voet willen schieten.”