De Deense scheepvaart zit bruinvissen flink in de weg: onderwaterlawaai verstoort hun jachtgedrag

Als er boten en schepen in de buurt zijn maken bruinvissen aanzienlijk minder klikgeluiden.

Het gaat hier om zogenoemde ‘buzzes’. Dat zijn korte reeksen klikgeluiden die bruinvissen (Phocoena phocoena) gebruiken als ze jagen en ook als ze contact hebben met andere bruinvissen. Onderzoekers zagen in een smalle zeestraat in Denemarken dat die buzzes tijdens drukke periodes sterk afnemen. Op zomerdagen, wanneer er veel scheepvaart is, ging het om een daling van ongeveer 45 procent. Het onderzoek is te vinden in Marine Mammal Science.

Snelle stofwisseling

De studie richtte zich op de Kleine Belt. Dat is een nauwe doorgang tussen de Oostzee en de Noordzee. Het is een gebied waar veel dieren rondzwemmen, maar ook veel verkeer doorheen gaat. In het gebied leven het hele jaar door veel bruinvissen. Die bruinvissen leven ondanks hun kleinere formaat ‘op hoge toeren’: ze hebben een snelle stofwisseling en moeten daarom regelmatig eten. De onderzoekers benadrukken dat bruinvissen erg gevoelig kunnen zijn voor menselijke verstoring, waaronder voor geluid onder water.

Om te meten wat de impact is van dat lawaai onderwater gebruikten de onderzoekers een vaste set onderwatermicrofoons. Die lagen in de Kleine Belt en namen dag en nacht geluid op. In die opnames zochten ze naar klikgeluiden van bruinvissen. Bruinvissen ‘kijken’ namelijk met geluid: ze sturen heel hoge klikjes de zee in en luisteren naar de echo. Als een bruinvis een vis achtervolgt en dichterbij komt, volgen de klikjes elkaar steeds sneller op. Die snelle klikreeks noemen onderzoekers een ‘buzz’.

Klikgeluiden tellen

Tijdens het onderzoek telden de onderzoekers hoeveel buzzes ze hoorden. Die methode komt wel met een nadeel: het team kon hierdoor niet precies zeggen of een buzz wordt gebruikt tijdens het jagen, of dat het klikgeluid werd gebruikt om te communiceren met andere bruinvissen. Het team gaat er echter wel vanuit dat de meeste klikgeluiden gebruikt werden ter ondersteuning van de jacht.

Na het tellen van de klikgeluiden legden ze de data naast de scheepvaartgegevens uit het gebied. Voor grotere schepen is er het AIS-systeem: een soort digitale ‘assistent’ die laat zien waar een schip vaart. Met die data bepaalden de onderzoekers hoeveel schepen er binnen een straal van 3000 meter rond de meetplek aanwezig waren.

Daarbij hoort een belangrijke kanttekening: AIS wordt gebruikt door alle grotere schepen, maar niet alle kleinere schepen maken gebruik van het systeem. Hierdoor kunnen recreatieboten deels buiten beeld blijven, terwijl die in de zomer veel voor kunnen komen.

De impact van scheepvaart

De combinatie van beide databronnen leverde een duidelijk patroon op. Overdag in juli en augustus bleken schepen bijna 70 procent van de tijd aanwezig te zijn op momenten dat er ook bruinvisactiviteit was. En precies in die periodes daalde het aantal klikgeluiden het sterkst. In de statistische analyse zagen de onderzoekers dat er overdag ongeveer 45 procent minder klikgeluiden werden gebruikt op het moment dat er een schip in de buurt was. ’s Nachts was die afname kleiner, maar nog steeds fors: ongeveer 35 procent minder klikgeluiden.

Leestip: Hoeveel plastic er nodig is om een bruinvis of zeeschildpad te doden? Veel minder dan je denkt

Hoofdonderzoeker Rachel Lennon zegt: “Onze resultaten suggereren dat het voortdurende lawaai van de scheepvaart bruinvissen kan beperken in hun vermogen om goed te jagen en met elkaar om te gaan in belangrijke kustgebieden. Op momenten dat er geen schepen waren was er niks aan de hand.”

Verhuizen is geen optie

De onderzoekers waarschuwen dat bruinvissen niet gemakkelijk naar een ander leefgebied kunnen uitwijken. Vanwege hun snelle metabolisme hebben bruinvissen een leefgebied nodig waar meer dan genoeg vis te vinden is. Daardoor kunnen ze dus niet overal leven.

Teamlid Shannon Merkle wijst op de mogelijke gevolgen: “We weten uit andere studies dat het verstoren van de jacht invloed kan hebben op de gezondheid en lichaamsconditie van dieren. Uiteindelijk kan het er zelfs voor zorgen dat dieren zich minder goed kunnen voortplanten en dat ze minder lang overleven.”

Het team hoopt dan ook dat de onderzoeksresultaten kunnen helpen met het beschermen van de bruinvis. Zo vertelt professor Jonas Teilmann: “We hopen dat de resultaten zullen leiden tot nieuwe wetgeving voor de scheepvaart: hoeveel schepen er varen, hoe hard ze mogen en waar ze mogen varen in beschermde gebieden.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Oeps: nieuwe regels omtrent scheepvaartemissie leiden onbedoeld tot meer opwarming en Californische bruinvis is nu het meest zeldzame zeedier ter wereld . Of lees dit artikel: De kleinste diertjes in de Waddenzee laten zien hoe het nu écht met de onderwaternatuur gaat .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: