De ‘Gabhar Fiáin’ blijkt stokoud te zijn: de Old Irish Goat komt al 3.000 jaar voor in Ierland

DNA uit 3.000 jaar oude geitenbotten wijst op een directe band tussen de zeldzame Old Irish Goat en geiten uit de bronstijd.

Onderzoekers vonden in Noord-Ierland geitenresten uit de Late Bronstijd. Na het uitvoeren van een DNA-onderzoek ontdekten ze dat deze dieren genetisch het meest lijken op de Old Irish Goat. Dat is een zeldzame soort die ook vandaag nog rondzwerft in kleine, wilde kuddes. Dat wijst erop dat de geitensoort mogelijk al 3000 jaar lang voorkomt in de heuvels van Ierland. Het onderzoek is uitgevoerd door University College Dublin en Queen’s University Belfast. De studie is gepubliceerd in het blad Journal of Archaeological Science.

Stokoude botten

De wetenschappers onderzochten botten van twee plekken: Haughey’s Fort in County Armagh en de middeleeuwse stad Carrickfergus in County Antrim. De resten uit Haughey’s Fort zijn ongeveer 3000 jaar oud. Volgens de onderzoekers zijn dit de oudste geitenbotten die ooit in Ierland zijn gevonden.

Leestip: Geiten zijn slimmer dan je denkt: ze kunnen aan je stem horen of je blij of boos bent

Het was niet makkelijk om te bevestigen dat de botten ook echt toebehoorden aan een geit. Tijdens opgravingen worden botten van geiten en schapen vaak door elkaar gehaald, omdat ze erg op elkaar lijken. Om dat te voorkomen pakte het team het onderzoek grondig aan. Eerst werden de botten beoordeeld op hun vorm en kenmerken. Daarna gebruikten de onderzoekers een methode die ZooMS heet. Dat is een methode die zoekt naar een soort van ‘eiwit-vingerafdruk’: met behulp van heel kleine resten collageen kun je zien van welke diersoort het bot komt. Zo wisten ze zeker dat het om geitenbotten ging.

Vervolgens bepaalden ze de leeftijd met koolstofdatering. Daarna haalden ze oud DNA uit de resten en vergeleken dat met het DNA van honderden moderne geitenrassen. Uit die vergelijking kwam een duidelijk resultaat: alle gevonden botten lijken genetisch het sterkst op de huidige Old Irish Goat. Teamlid Kevin Daly zegt: “Door genetica, eiwitanalyse en archeologie te combineren zien we dat de nakomelingen van de geiten uit de bronstijd waarschijnlijk nog steeds onder ons leven. Dat maakt ze tot een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed.”

Volksverhalen en plaatsnamen

De Old Irish Goat staat in Ierland ook bekend als een Gabhar Fiáin, oftewel ‘de wilde geit’. Het dier duikt al heel lang op in verschillende volksverhalen, plaatsnamen en gebruiken. Een bekend voorbeeld daarvan is de Puck Fair in Killorglin, een festival dat vaak wordt gezien als een van de oudste van Ierland. Tijdens het festival wordt in augustus een geit uit de bergen gehaald en gekroond tot ‘King Puck’, die drie dagen lang ‘regeert’ over het feest. De precieze oorsprong van het festival is niet zeker, maar het laat wel zien dat geiten al lang samenleven met mensen.

Het onderzoek laat ook zien dat het niet goed gaat met de Old Irish Goat: tijdens het onderzoek werden duidelijke sporen van inteelt gevonden. Dat lijkt vooral te komen doordat de soort het de afgelopen decennia erg zwaar heeft gehad, onder andere vanwege toeristen die op de soort jagen. Uit het onderzoek blijkt dat de geitenbotten uit het Middeleeuwse Carrickfergus veel meer genetische variatie hadden.

Te weinig aandacht

Voor natuurbeheerders kan dit onderzoek veel betekenen. Sinead Keane van The Old Irish Goat Society zegt: “Dit onderzoek geeft sterke wetenschappelijke steun aan wat lokale gemeenschappen en natuurbeschermers al lang vermoeden: dat de Old Irish Goat een belangrijk onderdeel is van ons cultureel erfgoed. Het benadrukt ook hoe belangrijk het is om de soort te beschermen.”

Eileen Murphy van Queen’s University Belfast wijst erop dat geiten in de archeologie vaak te weinig aandacht krijgen: “Geiten worden in opgravingen sneller over het hoofd gezien dan schapen, omdat hun botten zo moeilijk uit elkaar te houden zijn. Vaak denkt men dat schapen vroeger belangrijker waren, maar historische bronnen wijzen erop dat ook geitenkuddes veel voorkwamen.”

Tot slot laten de onderzoekers weten dat teamlid Judith Findlater helaas tijdens het onderzoek is overleden. Zij heeft voor haar promotieonderzoek meegeholpen met het bestuderen van de botten uit Carrickfergus.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Geiten gaan het liefst om met blije mensen en Boomklimmende Marokkaanse geiten verspreiden zaden door te spugen . Of lees dit artikel: Klimaatverandering bedreigt nu ook veehouderij: helft grasland wordt op termijn onbruikbaar .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: