Versnellen sommige PFAS het verouderingsproces? Dit weten we (nog niet)

Chinese onderzoekers hebben een verband gevonden tussen twee veelvoorkomende PFAS-stoffen in het bloed en versnelde biologische veroudering. Vooral een specifieke groep mensen loopt extra risico.

PFAS danken hun bijnaam als ‘eeuwige chemicaliën’ aan het feit dat ze nauwelijks afgebroken worden in de natuur. We weten al langer dat ze zich kunnen ophopen in ons lichaam, maar de gevolgen daarvan beginnen we nu pas te begrijpen. Een van die gevolgen, zo blijkt nu, is dat ze een invloed zouden kunnen hebben op de biologische veroudering van mensen.

De onderzoekers hebben dit ontdekt door middel van een (relatief kleinschalige) studie. Ze hebben het bloed van 326 mensen van 50 jaar of ouder bestudeerd. Hierin zochten ze meer bepaald naar twee PFAS-varianten die nog relatief weinig onderzocht zijn, PFNA en PFOSA. Beide stoffen bleken bij maar liefst 95 procent van de deelnemers in het bloed aanwezig te zijn.

Maar de onderzoekers keken niet alleen naar de aanwezigheid van de stoffen. Je kunt aan bepaalde chemische markeringen op ons DNA aflezen hoe snel iemands lichaam biologisch veroudert. Die biologische leeftijd kan afwijken van je leeftijd in jaren. Soms tikt die biologische klok sneller dan je kalenderleeftijd en dat wordt in verband gebracht met een hoger risico op ziekten en vroegtijdig overlijden. Dit heet ‘epigenetische veroudering’ en de onderzoekers wilden weten of dit proces versneld wordt door de onderzochte stoffen.

“Belangrijk is dat dit niet betekent dat iemand er zichtbaar sneller verouderd uitziet”, vertelt hoofdonderzoeker Xiangwei Li aan Scientias.nl. “Het suggereert dat bepaalde moleculaire routes die verband houden met ontsteking, metabolisme en sterfterisico verschuiven op een manier die lijkt op een hogere biologische leeftijd.”

Mannen harder geraakt

Bij mannen tussen de 50 en 64 jaar verliep de biologische veroudering sneller wanneer de twee stoffen in hun bloed aanwezig waren. Bij vrouwen werd dat verband niet gevonden.

Dit verschil kan niet verklaard worden door de blootstelling zelf. Bijna alle onderzochte personen hadden de stoffen immers in hun bloed. Beide geslachten waren in vergelijkbare mate blootgesteld. Enkel het effect lijkt anders te zijn bij mannen.

Geen reden tot paniek

Dat PFNA en PFOSA bij vrijwel iedereen in het bloed zitten, klinkt misschien alarmerend. Li nuanceert: “De aanwezigheid van een chemische stof impliceert niet automatisch schade; concentratie en duur van blootstelling zijn cruciaal.” Het verminderen van onnodige blootstelling is verstandig op individueel vlak, zegt hij, maar uiteindelijk is dit een probleem dat op grote schaal moet worden opgelost.

En hoe zit het met PFOA en PFOS, de bekendere PFAS-varianten waarvoor in deze studie géén verband met versnelde veroudering werd gevonden? Betekent dit dat we ons op de verkeerde stoffen hebben gericht? “Ik zou dat niet zo interpreteren”, zegt Li. “Het ontbreken van een verband in onze dataset impliceert geen veiligheid; het kan verschillen weerspiegelen in blootstellingsverdeling, steekproefgrootte of biologische gevoeligheid.”

Kanttekeningen

Hoe interessant de bevindingen ook zijn, er hangen een paar belangrijke kanttekeningen aan deze studie. Ten eerste is de onderzochte groep met 326 deelnemers klein. Ten tweede zijn de bloedmonsters zo’n 25 jaar oud. PFAS-niveaus in de bevolking kunnen sindsdien sterk toegenomen zijn. De resultaten zomaar op de huidige situatie toepassen, is dan ook niet zonder meer mogelijk. Li erkent dat: “Onze studie moet worden gezien als hypothesevormend en als onderdeel van een bredere bewijslast, niet als definitief bewijs.”

Bovendien is het een zogenoemde dwarsdoorsnedestudie: de onderzoekers maten alles op één moment. Daardoor kun je niet met zekerheid zeggen dat de PFAS-blootstelling daadwerkelijk de oorzaak is van die snellere veroudering. Er kunnen andere factoren meespelen die de onderzoekers niet hebben meegenomen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!