De inhumane aanpak van ICE is geen uitwas, maar doelbewust beleid: ‘Ze proberen mensen te breken’

2 dagen geleden 1

Op 6 december hadden Jeffrey Williams en zijn echtgenoot Wilber een ernstig auto-ongeluk op de tolweg van Miami naar Orlando. Hun auto werd van achter aangereden en was total-loss, maar het werkelijke drama zou daarna pas beginnen. De politie was eerder ter plaatse dan een ambulance, vertelt Williams, „maar in plaats van medische hulp te bieden, waren de agenten bezorgder over Wilbers huidskleur en verblijfsstatus en namen ze hem mee de auto uit”.

Zijn man zit sindsdien in detentiecentra van vreemdelingenpolitie ICE. Wilber kwam in 2017 als 16-jarige met zijn ouders uit Mexico naar de VS, maar kreeg nooit verblijfspapieren. Hij had al wel een aanvraagprocedure voor een ingezetenestatus lopen, zegt Williams.

In Democratisch bestuurde steden als Chicago en Minneapolis jaagt ICE met veel machtsvertoon op mensen zonder verblijfspapieren; in een Republikeinse staat als Florida gaat de dienst geruislozer te werk. De deportatiedienst heeft hier samenwerkingsverbanden gesloten met tientallen lokale politiekorpsen en met de state troopers en highway patrol. De meeste mensen pakt ICE op die manier op in ‘rode’ staten als Florida.

Hier staan ook de meeste detentiecentra die het ministerie van Binnenlandse Veiligheid in hoog tempo uit de grond stampt. Die vormen een cruciale schakel in de ambitie van het Witte Huis om jaarlijks minstens 1 miljoen immigranten het land uit te krijgen. Dit door adjunct-stafchef Stephen Miller geformuleerde streefcijfer wil de regering niet alleen halen door arrestanten snel op het vliegtuig te zetten, maar ook door andere ongedocumenteerden met hardvochtig beleid te intimideren tot ze kiezen voor zogenoemde ‘zelfdeportatie’.

Uitstralen van wreedheid is het doel

Jeffrey Williams staat deze zondag voor Alligator Alcatraz, een ICE-detentiekamp dat in juli op een in onbruik geraakt vliegveld werd geopend. Het ligt op anderhalf uur rijden van de grote stad Miami, in moerassengebied de Everglades. Gouverneur Ron DeSantis, een prominente Republikein, bood de federale regering aan om op de start- en landingsbanen lange rijen grote witte tenten neer te zetten, waar tot vijfduizend mensen vastgezet kunnen worden.

Wilber zat hier direct na zijn arrestatie vast, vertelt Jeffrey Williams, terwijl achter hem een ‘wake’ van verschillende religieuze groeperingen op zijn einde loopt. Ongeveer honderd mensen verzamelen zich elke zondag om te demonstreren tegen wat op een protestbord een hedendaags Dachau genoemd wordt. Activisten pleiten voor afschaffing van ICE, voorgangers bidden voor de gedetineerden en een voorvrouw van het inheemse Miccosukee-volk legt uit dat het detentiecentrum op hun gestolen land is gebouwd.

De regering-Trump pronkt juist met Alligator Alcatraz. De webwinkel van het Witte Huis verkoopt merchandise met de reptielen met ICE-petjes op. De racistische influencer Laura Loomer, regelmatig te gast bij Trump, twitterde dat het centrum „alligators verzekert van 65 miljoen maaltijden” (tevens het aantal latino’s in de VS). Na alle publicitaire aandacht openden elders in de VS centra met andere allitererende pestnamen als Speedway Slammer, Cornhusker Clink en Louisiana Lockup.

Het uitstralen van wreedheid is het doel van deze regering. Waarbij het brute geweld van de vreemdelingenpolitie in de openbare ruimte de vraag oproept welke behandeling gedetineerden krijgen buiten het zicht van het Amerikaanse publiek. In 2025 overleden bijvoorbeeld 32 mensen in ICE-detentie – het hoogste aantal sinds 2004.

Stapelbedden en een toiletblok binnen het ICE-dententiecentrum Alligator Alcatraz, daags voordat het begin juli 2025 openging.

Ik denk dat mensen de onmenselijkheid niet goed bevatten

Mensenrechtenorganisaties komen amper binnen en ook Congresleden, die het wettelijke recht hebben om federale gevangenissen te bezoeken, worden maar mondjesmaat toegelaten. De Democratische afgevaardigde Ro Khanna sloeg eind januari alarm na een bezoek aan een ICE-centrum in zijn thuisstaat Californië.

Khanna was het meest geschokt over de vele verhalen over gebrekkige en trage medische zorg. Maar ook over de strenge beveiliging, terwijl het vluchtrisico van deze gedetineerden niet als hoog geldt en hun detentie niet als ‘punitief’ mag gelden. Khanna: „Ik denk dat mensen de onmenselijkheid niet goed bevatten. Ik deed dat ook pas toen ik naar binnen ging en het zelf zag.”

Vijf keer overgeplaatst

Na drie dagen Alligator Alcatraz werd de man van Jeffrey Williams verplaatst naar een ander ICE-centrum in Florida en daarna achtereenvolgens naar Louisiana, Texas, Arizona en Denver, vertelt hij. „En dat allemaal in drie dagen tijd. Drie dagen waarin hij voor ons van de radar verdween. Hij was niet meer te vinden op de website.”

Williams slaagt er in met Wilber contact te houden via sms’jes en telefoongesprekken, maar dat heeft wel een financiële prijs. „Een fles water kost 4 dollar. Een tekstberichtje vanaf de tablet 35 cent. Ik zet elke week tot 45 dollar op zijn tablet en op zijn telefoon om contact te houden, als hij de mazzel heeft aan een toestel te kunnen komen.”

Ook achter het meermaals rondvliegen van gedetineerden zit een financiële prikkel. ICE moet de miljarden opmaken die het toegewezen heeft gekregen in de One, Big Beautiful Bill Act, de grote begrotings- en belastingwet die de Republikeinen in juli door het Congres loodsten. Hierdoor heeft ICE veel meer geld te besteden. In begrotingsjaar 2025 kwam dit neer op 85 miljard dollar, een bedrag vergelijkbaar met het totale Duitse defensiebudget.

Dit weekeinde ging de Amerikaanse overheid in een gedeeltelijke ‘shutdown’ door een impasse over de begroting. Democraten proberen deze financiële onderhandelingen te gebruiken om DHS, en daarmee ICE, te dwingen tot een koerswijziging.

Het aantal mensen in ICE-detentie groeit snel. Sinds Trump aantrad, is dit met 75 procent gestegen, van 40.000 begin 2025 naar 75.000 begin dit jaar. Hiermee loopt de dienst achter op planning: oorspronkelijk had ICE in januari 2026 al 108.000 bedden willen hebben.

Buiten Alligator Alcatraz wordt elke zondag gedemonstreerd.

Op de landingsbaan van de luchthaven van Tampa liggen ketenen klaar voor migranten die naar een andere ICE-locatie worden gevlogen.

Maar Williams ziet dat het steeds overplaatsen van gevangenen ook een ander doel dient: hen breken. „Ze willen mensen weghalen van hun geliefden, van alles wat ze kennen. Ze proberen ze te breken, opdat ze de documenten tekenen voor zelfdeportatie.” Dat is immers sneller dan mensen uitzetten via rechters, die kampen met grote achterstanden. Ondanks al het extra geld voor immigratiehandhaving is het aantal asielrechters niet verhoogd door het Congres.

Ze willen mensen weghalen van hun geliefden, van alles wat ze kennen

Naast jaarlijks 15 miljard dollar voor gevangenisbedden, heeft ICE ook miljarden gekregen voor de werving van duizenden extra agenten. Die worden nu na een sterk ingekorte training de straat opgestuurd om veel agressiever dan voorheen migranten op te pakken. Onder vorige regeringen maakte ICE gericht jacht op criminelen met een strafblad, nu worden ook mensen aangehouden op werkplekken, bij bouwmarkten, in woningen, nabij scholen, tijdens afspraken bij de rechter of bij verkeerscontroles.

Geen papieren, wel belasting betalen

Videobeelden van die soms chaotisch en gewelddadig verlopende razzia’s circuleren sinds vorig jaar op grote schaal op sociale media. Ook die filmpjes, met agenten die hun gezicht verbergen en vaak gekleed zijn in burger of quasi-militaire uitrusting, lijken de regering niet te deren. De agenten is op voorhand immuniteit voor strafvervolging beloofd. Ze worden juist gezien als een instrument om immigranten met intimidatie te bewegen tot zelfdeportatie.

Naast de 540.000 mensen die de VS in Trumps eerste jaar gedwongen hebben uitgezet, kozen 1,6 miljoen mensen voor ‘vrijwillig vertrek’. Dat laatste cijfer lijkt gebaseerd op een extrapolatie op basis van een bevolkingsonderzoek met een beperkte steekproefgrootte en is daarom niet heel betrouwbaar. Maar dat er mensen zijn die uit eigen beweging vertrekken, staat vast.

Ook Amy Lituma zag vorig jaar na het aantreden van Trump steeds meer ICE-filmpjes voorbijkomen op sociale media. Sinds ze in juli 2021 de VS binnenkwam, wisten de 25-jarige Ecuadoriaanse, haar man Wilmer en hun zoontje Jack, geen verblijfspapieren te krijgen. Maar aanvankelijk had ze gedacht dat het wel los zou lopen met de verkiezingsbelofte van de president om miljoenen illegale migranten zoals zij uit te gaan zetten. „We hadden allebei werk. Jack zat op school, ik volgde een opleiding cosmetica, we betaalden belasting en kwamen nooit in de problemen”, vertelt ze over de telefoon.

Bovendien wonen ze in New York, een zogenoemde ‘veilige haven-staat’ waar illegale immigranten met rust worden gelaten. Voorjaar 2025 begon vreemdelingenpolitie ICE echter ook in deze ‘sanctuary state’ met arrestaties. Sindsdien bleek ook zij, zonder strafblad, ineens doelwit te kunnen worden van Trumps beloofde ‘massadeportaties’.

Zelf viral op Instagram

Het dagelijkse leven in Peekskill, haar nieuwe thuisstadje met een omvangrijke Latijns-Amerikaanse migrantengemeenschap, valt al snel stil. Elk schooljaar wordt normaal afgesloten met een groot feest en een barbecue. Nu gaan alle ouders, van wie er meer geen papieren hebben, na de eindejaarsviering zo snel mogelijk naar huis.

En dan gaat ze deze zomer ineens zelf viral op Instagram met zo’n dramatische video. Op 15 juli wordt Lituma op een parkeerplaats klemgereden door een patrouille van agenten van Homeland Security Investigations, de eigen recherche van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Ze hebben het nummerbord van haar auto herkend als zijnde van een illegale immigrant met criminele antecedenten: haar echtgenoot. „Ik had mijn zoontje bij me en legde ze uit dat dit mijn auto was. Dat ik niet wist waar mijn man was.”

Ze wordt uiteindelijk naar haar huis begeleid om daar haar man te bellen. Op de veranda van het huis wordt ze met dwang belet naar binnen te gaan, zodra de HSI-agenten doorkrijgen dat een vrijwilliger van een lokale immigrantensteungroep onderweg is. Met haar jammerende zoontje in de armen wordt ze tegen de grond gehouden. Zij smeekt in het Spaans om clementie, de agenten spreken die taal niet. Haar man neemt de telefoon niet op.

De volgende dag moet ze zich melden op het lokale ICE-bureau en krijgt ze een enkelband om. De applicatie die daar bij hoort, meldt op 5 augustus dat ze zich moet melden bij het juridisch complex aan Federal Plaza van New York City. „Ik dacht dat ik mijn asielaanvraag kwam bespreken.” Maar eenmaal daar geven de ICE-agenten haar de keuze: of ze boekt ter plekke een vliegticket terug naar Ecuador of ze wordt vastgezet voor uitzetting. „Ik wilde niet gescheiden worden van Jack, dus…”

Een week later zit ze op het vliegtuig naar haar thuisland. Inmiddels woont ze alweer een half jaar in haar geboortedorp, in het oostelijke regenwoud van Ecuador. Met Jack, maar zonder haar man, die in de VS is achtergebleven.

De journalistieke principes van NRC

Lees het hele artikel