De toekomst van migratie laat zich moeilijk voorspellen. Dit weten we wél

Onderstaande video over migratie riep veel reacties op. Vooral de vergelijking tussen Oekraïense en Syrische vluchtelingen leidde tot vragen, net als de vraag hoe migratie zich de komende jaren zal ontwikkelen. Migratiewetenschapper Saskia Bonjour van de Universiteit van Amsterdam legt uit welke ontwikkelingen we wel zien aankomen, waarom de invloed van klimaatverandering op migratie moeilijk te voorspellen is en hoe Europa zijn grenzen de afgelopen decennia steeds verder heeft gesloten.

Scientias: Interessante video, met veel reacties! Viel er iets op in de comments?

Saskia Bonjour: “Hoe gepolitiseerd de reacties waren viel op. Mijn uitleg werd door sommigen gelezen als links of bevooroordeeld, en daarmee als niet geloofwaardig. Dat is een herkenbaar beeld voor wetenschappers die op sterk gepolitiseerde thema’s werken, denk aan klimaatwetenschap, vaccinaties, stikstof. Op die thema’s wordt wetenschappelijke kennis nogal eens in twijfel getrokken.” 

Sommige kijkers vragen naar de behandeling van Oekraïense tegenover Syrische vluchtelingen. Was dat verschil een Nederlandse keuze, of EU-beleid?

“Beide, maar het begon bij de EU. Er is een Europese richtlijn die de mogelijkheid biedt tijdelijke bescherming te bieden aan groepen mensen die voor oorlog op de vlucht zijn. Die was nog nooit eerder gebruikt en is door de Commissie in werking gesteld naar aanleiding van de oorlog van Rusland tegen Oekraïne. Dat geeft de Nederlandse overheid de mogelijkheid om binnen die richtlijn ook van alles te doen en de Nederlandse overheid nam daarnaast zelf ook maatregelen. Maar het was zeker een Europa-brede reactie.”

In de video wordt gezegd dat de toekomst van migratie moeilijk te voorspellen is. Zijn er ontwikkelingen die we wel redelijk goed zien aankomen?

“We weten dat vergrijzing aan de hand is en nog een tijdje doorgaat, maar wat voor impact dat heeft hangt af van hoe we de zorg en de arbeidsmarkt inrichten, het is dus helemaal niet zo simpel. We weten ook dat op de middellange termijn het aanbod van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa gaat afnemen. Mocht er dan nog steeds vraag zijn naar arbeidsmigranten, dan zullen we die waarschijnlijk elders moeten halen. Maar ook dat hangt af van hoeveel vraag er is, wat voor type vraag en waar migranten zelf naartoe willen. Er zijn ontwikkelingen die je aan kunt zien komen, maar hoe die zich vertalen in migratiestromen kan nog allerlei kanten op gaan.”

Klimaatverandering wordt genoemd als mogelijke toekomstige drijfveer. Hebben we een beeld bij hoe groot dat kan worden?

“Nee en ik zie ook dat migratiewetenschappers op dat punt verschillende visies hebben. Er zijn wetenschappers die benadrukken dat de directe impact van klimaat op migratie beperkt is en dat het beeld van een massamigratiestroom die op ons afkomt een ongefundeerd angstbeeld is. Er zijn ook wetenschappers die zeggen dat klimaatverandering in combinatie met andere factoren zoals slechte economische of politieke omstandigheden, het wegvallen van bestaansmiddelen in bepaalde regio’s wel een belangrijke rol kan spelen. Geen enkele wetenschapper zegt dat klimaatverandering als geïsoleerde factor migratie verklaart, daar zijn we het over eens. Maar over hoe groot de invloed is in samenhang met andere omstandigheden lopen de meningen uiteen.”

Is er nog iets dat u graag in de video had willen bespreken, maar dat er niet in is gekomen?

“In de video zeg ik dat het visumbeleid relatief nieuw is, maar als ik dat preciezer uitleg: de vorm die het visumbeleid heeft gekregen is een combinatie met wat in het Engels ‘carrier sanctions’ heet, sancties voor vervoersmaatschappijen. Die maken het visumbeleid extreem efficiënt. Het houdt in dat vervoersmaatschappijen verantwoordelijk zijn gemaakt om te checken of jij het recht hebt om naar Europa te reizen. Voorheen kon je altijd op een boot stappen en dan was het maar net of er een grensbewaker beschikbaar was aan het andere eind. Nu kom je het vliegtuig of de boot gewoon niet op zonder de juiste papieren. Het visumbeleid is zelf ook strenger geworden sinds de jaren negentig, maar het is die combinatie met de sancties voor vervoersmaatschappijen die de Europese buitengrenzen veel effectiever heeft gesloten dan ze in het verleden waren.”

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: