Dream engineering: slaaptips die écht helpen bij creatief denken

‘Slaap er nog eens een nachtje over.’ Het is goedbedoeld advies dat nogal cliché klinkt, maar er schuilt verrassend veel waarheid in. Nieuw hersenonderzoek laat zien dat je je dromen een duwtje in de goeie richting kunt geven. En zo kun je lastige situaties waar je op stuk bent gelopen alsnog oplossen.

Wie ooit wakker werd met een briljant idee na een nacht slapen, is niet de enige. Al decennialang vertellen kunstenaars, wetenschappers en uitvinders hoe oplossingen hen in de slaap te binnen schoten. Maar hard wetenschappelijk bewijs was er nauwelijks. Dromen zijn nou eenmaal grillig en moeilijk te sturen. Maar dat is nu iets makkelijker geworden.

Neurowetenschappers van Northwestern University in Evanston, Illinois tonen aan dat het mogelijk is om dromen doelgericht te beïnvloeden en dat ze daadwerkelijk kunnen helpen bij creatief probleem oplossen. Het draait allemaal om geluiden, timing en de remslaap, de fase waarin levendige (en soms lucide) dromen voorkomen.

Geluiden

De onderzoekers maakten gebruik van een techniek met de futuristische naam targeted memory reactivation (TMR). Het komt erop neer dat ze tijdens de slaap geluiden afspeelden die deelnemers eerder hadden gehoord. TMR werd alleen ingezet op de momenten dat uit hersenmetingen bleek dat iemand ook echt sliep.

En ondertussen dachten de proefpersonen onbewust na over een lastige puzzel. Maar liefst driekwart van de deelnemers droomde over fragmenten of ideeën die te maken hadden met de onopgeloste puzzels. En belangrijker nog: puzzels die in dromen opdoken, werden na het ontwaken veel vaker opgelost dan puzzels die niet langskwamen in de remslaap (42 tegenover 17 procent).

Creativiteit

Dat bewijst nog niet onomstotelijk dat dromen de reden zijn voor het succes. Misschien waren sommige puzzels gewoon interessanter dan andere. Toch ziet het team dit als een grote stap voorwaarts in dream engineering. Voor het eerst is het gelukt om dromen gericht te manipuleren en een link te leggen met creatief denken.

“Veel problemen in de wereld vragen om creatieve oplossingen”, zegt hoofdonderzoeker Ken Paller. “Als we beter begrijpen hoe het brein nieuwe ideeën genereert, kunnen we slaap misschien inzetten als hulpmiddel om die oplossingen te vinden.”

Slapend aan het werk in het lab

Voor het experiment nodigde het team twintig mensen uit die ervaring hadden met lucide dromen, oftewel dromen waarin je doorhebt dat je droomt. In het lab kregen zij een reeks breinbrekers voor de kiezen, elk gekoppeld aan een uniek geluidsfragment. De meeste puzzels bleken te moeilijk om binnen afzienbare tijd op te lossen.

Daarna brachten de deelnemers de nacht door in het slaaplaboratorium, terwijl hun hersenactiviteit nauwkeurig werd gevolgd. Tijdens de remslaap speelden de onderzoekers geluiden af die hoorden bij de helft van de onopgeloste puzzels. Sommige deelnemers gaven zelfs van tevoren afgesproken signalen door aan de onderzoekers, zoals een patroon van in- en uitademingen, om aan te geven dat ze de aanwijzing in hun droom hadden opgepikt.

Droomfiguren steken de helpende hand toe

Na het wakker worden vertelden de deelnemers wat ze hadden gedroomd. Ze bleken vaak beïnvloed door de geluiden. In twaalf van de twintig gevallen kwamen de geactiveerde puzzels vaker terug in dromen dan de niet-geactiveerde breinbrekers. Onderzoeker Karen Konkoly was vooral verbaasd over het effect bij niet-lucide dromen.

“Eén dromer vroeg een droomfiguur om hulp bij het oplossen van de puzzel”, vertelt ze. “Een ander hoorde een aanwijzing bij een bomenpuzzel en droomde dat hij door een bos liep. Iemand anders werd gewekt na een droom waarin ze in de jungle aan het vissen was, terwijl ze nadacht over een jungle-gerelateerde puzzel.” Volgens Konkoly laten deze voorbeelden zien hoe gevoelig een dromer is voor externe prikkels. “Zelfs zonder lucide controle is het mogelijk om instructies te volgen in je dromen en de inhoud te verwerken.”

Dromen serieus nemen

Het team wil de techniek nu gaan gebruiken om andere mogelijke droomfuncties te testen, zoals emotionele verwerking en algemeen leren. Konkoly hoopt dat we door de nieuwe wetenschappelijke inzichten dromen meer gaan waarderen. “Als we overtuigend kunnen aantonen dat dromen belangrijk zijn voor probleemoplossing, creativiteit en emotieregulatie, dan gaan mensen slaap en dromen misschien eindelijk serieus nemen. Ik ben ervan overtuigd dat het de mentale gezondheid een boost kan geven.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Tussen slapen en waken in: dit is wat er in de hersenen gebeurt bij lucide dromen en Kaas kan je dromen beïnvloeden en zelfs nachtmerries veroorzaken en dat wordt erger als je lactose-intolerant bent. Of lees dit artikel: Waarom de één zijn dromen wel onthoudt en de ander niet? Dit zit erachter.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: