Een beeldschoon verhaal over ontheemding uit de minibieb op Schier

Zoals een eiland een microkosmos van de grote wereld kan zijn, zo waaiert de inhoud van dit eilandkastje – om de hoek van het weiland waar honderden ganzen zich luidruchtig klaarmaken voor de nacht – naar alle kanten uit. Mensen hebben zich verdiept in het leven van koning Willem III, hebben zich gelaafd aan de verandervermogen-klassieker De gelaagde organisatie of hebben zich laten meevoeren in Auke Hulsts onweerstaanbare Kinderen van het ruige land. Dat ruige land ligt trouwens aan de overkant, want we zijn hier op Schier.

Een van de boeken gaat niet over hoe het is om op een eiland te leven, maar om er vandaan te komen: Wennen aan de wereld, het romandebuut van de vrouw die op deze Salamanderpocket uit 1964 (vijf jaar na de eerste druk) nog Elisabeth de Jong-Keesing heet. Voorin staat geen naam, maar wel een datum (22-5-66). Tussen bladzijde 72 en 73 zit een bloem, die in de jaren zestig wellicht een madeliefje is geweest, maar ik ben botanisch minder begunstigd.

Belangrijker: Wennen aan de wereld is een geweldig boek. Aan het begin van het verhaal bevindt de hoofdpersoon, een tiener, zich op een verlaten eiland, waar zijn moeder aan een slangenbeet is gestorven, juist op het moment dat er aan de horizon eindelijk een schip verscheen. De jongen is opgegroeid op het eiland, waarbij onduidelijk is of hij een van de zeer jonge kinderen is die de vrouw bij zich had toen ze op ‘Alans Eiland’ strandde, of dat hij de vrucht is van de relatie die ze daar kreeg met de Amerikaan Alan Freedom. Hoe dan ook is iedereen nu dood en de jongen wordt meegenomen, de bewoonde wereld in.

Scherp observatievermogen

Dat is wennen, inderdaad. Zijn moeder, een Wassenaarse arts en oorlogsheldin, heeft hem veel uitgelegd, maar het kost hem moeite die kennis te verbinden met wat hij ziet en hoort. Keesing (1911-2003) heeft de jongen een zeer scherp observatievermogen meegegeven, zie deze gedachten over een van de zeelui die hem van het eiland halen: „McQuire was een aardige man, je wist precies wat je aan hem had. Hij deed het omgekeerde van wat hij eigenlijk voelde, als hij bang was deed hij krachtig, als iets hem verwarde legde hij de regels van goede orde aan.”

Tegelijk zijn er zaken die Jack in grote verwarring brengen, zoals reclame, wat geestige passages oplevert. Pijnlijk is zijn kennismaking met het fenomeen ‘pesten’, wanneer de tamelijk monsterlijke ex-echtgenoot van zijn moeder hem in wolken van sigarenrook begint te jennen: „Zijn stem leek op restjes vet van gekookt vlees; of op stukgestampte bessen, het was of hij iets kleverigs op mij smeerde en tegelijk krabde.” Hij vliegt de man aan, een voorafschaduwing van wat komen zal.

Zo danst – dans speelt ook een rol in de roman – Keesing langs de scherpe observaties die horen bij het niemandsland tussen kennis en ervaring. Zelf heeft ze gezegd dat het verhaal veel te maken had met wat zij als Joodse vrouw meemaakte toen ze na de oorlog terugkeerde uit Japanse gevangenschap. Het heeft geleid tot een beeldschone en pijnlijk actuele ontheemdingsroman, waarbij je je in gemoede afvraagt of deze wereld het wennen eigenlijk wel waard is.