Erasmusprijs gaat naar regisseur en kunstenaar Steve McQueen

2 uren geleden 1

Filmmaker en kunstenaar Steve McQueen is de winnaar van de Erasmusprijs 2026. Dat maakte de Stichting Praemium Erasmianum maandag bekend.

McQueen (56), een van de meest gewaardeerde Britse kunstenaars, is bekend van films als Hunger en 12 Years a Slave. Voor deze laatste film, die draait om een zwarte man die in de negentiende eeuw in de Verenigde Staten wordt ontvoerd en moet zien te overleven op plantages in het diepe Zuiden, ontving hij in 2014 een Oscar voor Beste Film.

De jury prijst hem vanwege zijn „onophoudelijke toewijding aan de verbeelding van de mens in al diens facetten, in al diens fraaie en donkere kanten”. „Als regisseur en kunstenaar toont McQueen bij uitstek wie we zijn in momenten van kwetsbaarheid, hoe we met elkaar omgaan en hoe de geschiedenis ons heden vormt”, aldus de stichting.

Met zijn werk sluit McQueen volgens de stichting aan bij de „humanistische benadering in de geest van Desiderius Erasmus”. Want, zo redeneert de jury, in zijn geschriften moedigde de filosoof en theoloog mensen aan „onrecht ter discussie te stellen, zonder ooit empathie en menselijkheid los te laten”.

De Erasmusprijs wordt sinds 1958 toegekend aan een persoon of instelling die „een buitengewoon belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de geesteswetenschappen en de kunsten”, zo luidt de omschrijving. Thema was dit jaar Ecce Homo, Zie de mens. Vorige keer won de Amerikaanse filosoof Donna Haraway.

150.000 euro

De prijs wordt in het najaar uitgereikt door koning Willem-Alexander, regent van de Stichting Praemium Erasmianum. Er is een geldbedrag van 150.000 euro aan verbonden.

In 2023 toonde McQueen in de vierenhalf uur durende documentaire De bezette stad de plekken in Amsterdam waar de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog haar sporen naliet. De film toont 2.000 locaties uit de stad van nu, terwijl een voice-over vertelt wat daar zich in de oorlog heeft afgespeeld.

Hij werkte er drie jaar aan, samen met zijn vrouw en NRC-redacteur Bianca Stigter. Amsterdam, zo zei McQueen in een interview in deze krant, is een „archeologische site”. „De oorlog is overval. Je opent de voordeur en de geschiedenis staat voor je neus.” De film werd onlangs afgespeeld op de gevel van het Rijksmuseum in Amsterdam.

McQueen verdeelt zijn tijd nu tussen Londen en Amsterdam. Hij exposeert momenteel in het Tilburgse De Pont Museum. Speciaal daarvoor heeft hij het werk Atlas gemaakt, waarin de kosmos centraal staat.

De kunstenaar heeft op basis van data die ESA-telescopen hebben verzameld „een hypnotiserende, visuele ervaring” gecreëerd, zoals het museum het omschrijft. Op de tentoonstelling zijn ook andere werken van hem te zien, waaronder de video-installatie Sunshine State, die het museum onlangs verwierf.