Feel the beat: baby’s hebben een aangeboren gevoel voor ritme

Een pasgeboren baby heeft al gevoel voor ritme, blijkt uit nieuw Italiaans onderzoek. Bij het beluisteren van een mooi stukje Bach is de piepjonge mens niet verrast als de melodie ontspoort, maar wel als de maat verandert.

Het is niet zo moeilijk voor te stellen dat je een nummer voor het eerst hoort en toch feilloos aan voelt komen wanneer de beat dropt of het refrein wordt ingezet. Het voelt zo vanzelfsprekend, maar is het anticiperen op ritme en melodie aangeleerd? Nee dus: verrassend genoeg blijkt het gevoel voor ritme al bij de geboorte aanwezig te zijn.

Mini-maestro’s

De onderzoekers, onder leiding van Roberta Bianco van het Italiaanse Instituut voor Technologie, onderzochten 49 pasgeboren baby’s die amper twee dagen oud waren. Terwijl de kleintjes rustig lagen te slapen, kregen ze pianomuziek van Johann Sebastian Bach te horen. De muziek bestond uit tien originele Bach-melodieën en vier aangepaste versies waarin melodieën en toonhoogtes door elkaar waren gehusseld. Tijdens het luisteren droegen de baby’s elektroden op hun hoofd, waarmee hun hersenactiviteit werd gemeten.

Verrast door een valse maat

Het idee achter het experiment is simpel: als de hersenen verrast reageren, kun je ervan uitgaan dat ze iets anders verwachtten. En wat bleek? De baby’s lieten duidelijke verrassingsreacties zien wanneer het ritme onverwacht veranderde. Met andere woorden: ze hadden al voorspeld hoe de muziek verder zou gaan.

Maar bij veranderingen in de melodie sloegen de babyneuronen niet uit. Als de toonladder ineens ontspoorde of de melodie werd omgegooid, bleven de hersengolven van de pasgeborenen opvallend kalm. Slapende baby’s die net op de wereld zijn gezet, hebben dus al wel ritmegevoel, maar kunnen nog niks met melodieën.

Ritme aangeboren, melodie aangeleerd

Dat verschil is belangrijk, zeggen de onderzoekers. “Pasgeborenen komen ter wereld met hun antennes al afgestemd op ritme”, schrijven ze. “Zelfs onze allerkleinste luisteraars van nog geen twee dagen oud kunnen ritmische patronen voorspellen. Dat laat zien dat sommige essentiële bouwstenen van muziekbeleving al vanaf de geboorte in onze hersenen zitten. Melodische verwachtingen – het vermogen om te voorspellen hoe een melodie verder loopt – lijken nog niet aanwezig. Het lijkt er dan ook sterk op dat melodie niet aangeboren is, maar zich geleidelijk ontwikkelt door ervaring.” Of, zoals de onderzoekers het kernachtig samenvatten: ritme zit in onze biologische gereedschapskist, melodie leren we onderweg.

Wat zegt dit over onze hersenen?

Eerder was zo’n aangeboren ritmegevoel alleen aangetoond bij niet-menselijke primaten. Dat nu zelfs pasgeboren mensen dit vermogen laten zien, zorgt ervoor dat we anders gaan kijken naar de manier waarop ons gehoorsysteem zich ontwikkelt. Al rond 35 weken zwangerschap reageren foetussen op muziek. Dat kunnen we bijvoorbeeld zien aan veranderingen in hartslag of bewegingen. Maar wat ze precies begrijpen van die muziek, blijft tot nu toe onduidelijk.

De onderzoekers gaan verder met hun onderzoek. Ze hopen dat in de nabije toekomst onder andere duidelijk wordt wat voor invloed blootstelling aan muziek tijdens de zwangerschap heeft op de ontwikkeling van ritme- en melodiegevoel.