Fronnie Biesma (1962-2026) streed voor gelijkwaardigheid waar ze maar kon

Fronnie Biesma was een wereldverbeteraar pur sang. In de Filippijnen, in voormalig Joegoslavië, op het Griekse eiland Lesbos en in Nederland zette ze zich in voor kwetsbare mensen. Met haar stichting De Vrolijkheid organiseerde ze samen met kunstenaars activiteiten voor kinderen in asielzoekerscentra. „Ik ben theatermaker omdat Fronnie theater naar het azc bracht”, vertelt cabaretier Saman Amini.

Amini, nu een dertiger, appt vanuit de trein, hij is onderweg naar Schiedam om zijn nieuwste voorstelling te spelen. „Fronnie zag vluchtelingen niet als zielige mensen die gered moesten worden. Zij zag de talenten van mensen. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat was het niet. Linkse politici en goedbedoelende witte vrijwilligers zagen vluchtelingen als slachtoffer. Fronnie was fel tegen die mindset. Zij zette mensen in hun kracht. En geloofde simpelweg in je.”

Biesma richtte De Vrolijkheid 26 jaar geleden op. „Ze creëerde ruimte in een onderdrukkend systeem zodat mensen, en vooral kinderen, op adem konden komen”, stelt oud-collega en vriendin Domenica Ghidei Biidu. „Een plek waar zij werden gezien en waar hun verbeelding werd aangesproken en gestimuleerd. Zodat zij niet langer lamgeslagen zaten te wachten.”

Tot eind jaren 90 was Biesma hoofd communicatie bij Vluchtelingenwerk Nederland. Maar die rol ging steeds meer knellen. „Die logge lobbyorganisatie paste haar niet”, vertelt haar man, Frans Hoyinck. „Het frustreerde haar dat niemand zich in die tijd inzette voor kinderen in azc’s en noodopvangplekken”, zegt directeur Fleur Bakker van de Refugee Company, een vrijwilligersorganisatie in Amsterdam. „Ze probeerde dat bij Vluchtelingenwerk op de kaart te zetten en toen ze daar de boel niet in beweging kreeg, is ze zelf begonnen.”

Bakker noemt Biesma haar mentor en geweten. „Ik sprak haar minstens twee keer in de week. Ze was scherp. Kritisch. En altijd alert op het narratief. Wij gebruiken bijvoorbeeld nooit het woord ‘asielzoekers’, maar zeggen ‘bewoners van een azc’. En ook het woord ‘vluchteling’ gebruiken we niet. Vluchteling zijn is een fase in een leven. Het is geen dinosaurussoort, geen identiteit.”

„Fronnie streed voor gelijkwaardigheid”, zegt Ted van Leeuwen. „Ze was altijd op zoek naar talent, en naar andere perspectieven.” In 2010 richtte Van Leeuwen samen met zijn vriendin Titia Bouwmeester Orchestre Partout op, een organisatie waar nieuwkomers en Nederlandse muzikanten samen voor het plezier én professioneel muziek maken. Biesma zat jarenlang in het bestuur van hun stichting. „Altijd en eeuwig met een klein sigaartje. ‘Even wat lucht in het leven blazen’, zei ze dan”, vertelt Bouwmeester.

Bètapakket

Fronnie Biesma werd geboren in Beverwijk. Ze was de jongste van een gezin met drie kinderen, en het enige meisje. Haar moeder, die uit Urk kwam, was dolbij: eindelijk een kind om meisjesdingen mee te doen. Maar daar moest haar dochter niets van hebben. Ze wilde met haar broers op stap. De wereld ontdekken.

Fronnie Biesma in 1968.

Foto privéarchief

Ze ging naar de middelbare school waar haar Friese vader adjunct-directeur was en koos een bèta-pakket. Terwijl ze heel erg geïnteresseerd was in literatuur en later Nederlands zou gaan studeren aan de Universiteit van Amsterdam. „Ik vroeg haar eens waarom ze voor scheikunde en natuurkunde had gekozen”, vertelt haar man Frans Hoyinck. „Ze antwoordde dat ‘daar de grootste uitdaging zat, omdat meisjes geacht werden de alfa-kant te kiezen’. Typisch Fronnie. Tegendraads en eigenzinnig.”

Banen waren er nauwelijks toen Biesma haar bul haalde. Via haar vader vond ze een baan als docent Nederlands in Alkmaar. Op scholengemeenschap Jan Arentsz ontmoette ze Hoyinck, die ook docent Nederlands was. „Onze relatie leek niets te kunnen worden, want Fronnie vertrok in de jaren 80 naar de Filippijnen. Zij ging daar mensen bijstaan die zich verzetten tegen dictator Marcos.” Na ruim anderhalf jaar kwam ze terug en pakten de twee de draad weer op.

Biesma zag het niet zitten weer het onderwijs in te gaan en zo kwam ze terecht bij Vluchtelingenwerk Nederland. Daarna werkte ze bijna twintig jaar voor de stichting die zij zelf had opgericht. Tijdens een sabbatical, waarin zij zich wilde oriënteren op een toekomst buiten de Vrolijkheid, werd ze na een bestuurscrisis op non-actief gezet. Haar kritische blik, sarcastische humor en keiharde eerlijkheid werkten plots tegen haar. „Dat ontslag deed geen recht aan wie zij was en wat zij met de Vrolijkheid heeft neergezet”, vindt Fleur Bakker. „Dat heeft haar veel verdriet gedaan.”

Hannah Arendt

Biesma herpakte zichzelf en besloot filosofie te gaan studeren, in navolging van haar idool Hannah Arendt. Ze schreef een scriptie over het vluchtelingenvraagstuk aan de grenzen van Europa, en studeerde af bij Ad Verbrugge aan de Vrije Universiteit. Hij was niet meteen de meest logische keuze in de ogen van velen: te rechts en te controversieel. Zelf zei ze over dat soort keuzes: „Waar het weerbarstig is en niet vanzelf spreekt, dan en daar voel ik me thuis”. „Fronnie wilde per se bij Verbrugge afstuderen, want hij heeft het altijd over ‘het vluchtelingenprobleem'”, vertelt Hoyinck. „Terwijl Fronnie niet de vluchteling als het probleem zag, maar het systeem. Zij vond dat het vluchtelingenbeleid op vrijwel alle fronten faalde. Zowel in Nederland, als in Europees verband. En hoewel hij haar tegenpool leek te zijn, was ze dol op Ad. En andersom gold dat ook.”

Als filosoof ging Biesma weer aan de slag met kinderen. Ze hield socratische gesprekken op scholen, voornamelijk in het middelbaar beroepsonderwijs. „Dat was moeilijk en uitdagend want er waren veel studenten die een behoorlijke achterstandspositie hadden”, zegt Hoyinck. Na hun verhuizing van Amsterdam naar Friesland ging Biesma ook thuis individuele socratische gesprekken met volwassenen voeren. Haar praktijk begon net een beetje te lopen toen ze ziek werd.

De laatste maanden van haar leven wilde ze nog iets achterlaten. Samen met vriendin en hoogleraar Halleh Ghorashi en vriend en filosoof Haroon Sheikh schreef Biesma een polyloog over polarisatie en verbinding. „Fronnie heeft zoveel ervaring en ze heeft zo veel gedaan. Die kennis moet met de wereld worden gedeeld”, zegt Ghorashi. Het is de bedoeling dat de polyloog binnenkort in boekvorm wordt uitgegeven. Cabaretier Saman Amini: „De wereld kan zoveel van Fronnie leren. De wereld heeft meer Fronnie’s nodig.”

Fronnie Biesma overleed 22 februari aan alvleesklierkanker.